Cała Polska odbudowywała Warszawę. Własnymi rękami ludzie odgruzowywali miasto i tworzyli je od podstaw [ZDJĘCIA]

Straty w zabudowie Warszawy na początku 1945 r. szacowano aż na 84 procent. Mało kto wierzył, że kiedykolwiek uda się odbudować miasto. To dzięki zapałowi i poświęceniu warszawiaków, ale i mieszkańców całej Polski, udało się odbudować Stare Miasto, które później znalazło się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Fotopolska.eu

Cała Polska odbudowywała Warszawę. Własnymi rękami ludzie odgruzowywali miasto i tworzyli je od podstaw

Straty w zabudowie Warszawy na początku 1945 r. szacowano aż na 84 procent. Mało kto wierzył, że kiedykolwiek uda się odbudować stolicę. Jednak dzięki determinacji warszawiaków, ale i mieszkańców całej Polski odbudowano miasto, którego Starówka później znalazła się na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Pod koniec wojny, w styczniu 1945 roku w Warszawie zniszczonych było 85 proc. budynków, 90 proc. zakładów przemysłowych, wszystkie mosty i 30 proc. urządzeń podziemnych. W mieście znajdowało się 20 milionów metrów sześciennych gruzu, olbrzymie ilości min i niewybuchów.

Zniszczony wieżowiec PASTA Zniszczony wieżowiec PASTA Fotopolska.eu

Stolica w Łodzi?

Niektórzy uważali, że ten ocean ruin należy pozostawić jako symbol hitlerowskiego barbarzyństwa oraz przestrogę dla przyszłych pokoleń, a stolicę kraju przenieść do innego miasta, np. niezniszczonej i usytuowanej w centrum kraju Łodzi.

Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Narodowe Archiwum Cyfrowe

Jak Feniks z popiołów

Od stycznia 1945 roku ludzie nieprzerwanie napływali do miasta. Gromadzili się pośród skutych lodem ruin, rozpoczynając odbudowę na własną rękę. Pomoc płynęła z całego kraju. We Wrocławiu rozbierano budynki, a uzyskane z nich miliony cegieł przewożono do Warszawy.

Stolica jak Feniks z popiołów odrodziła się również dzięki Stalinowi, który potrzebował międzynarodowego uznania, a to zapewnić mu mogło odrodzenie Warszawy.

Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Fotopolska.eu

Wielka akcja odbudowy

Choć decyzja o odbudowie stolicy miała charakter polityczny, bez zaangażowania mieszkańców nie zostałaby zrealizowana. 3 stycznia 1945 roku Krajowa Rada Narodowa podjęła decyzję o konieczności odbudowy Warszawy i ustanowienia jej stolicą niepodległej Polski. Wielka akcja rozpoczęła się 4 marca.

 

Odbudowa Starego Miasta Odbudowa Starego Miasta Narodowe Archiwum Cyfrowe

Warszawska Starówka

Pracami zmierzającymi do odtworzenia warszawskiej Starówki kierowało Biuro Odbudowy Stolicy, czyli BOS. Ze względu na ogrom zniszczeń skrót BOS odczytywano często jako "Boże Odbuduj Stolicę".

W kwietniu 1945 r. profesor Jan Zachwatowicz zarządził pierwsze prace zabezpieczające ocalałe ściany i portale. Potem ze współpracownikami opracował główne zasady rekonstrukcji Starego Miasta. Miało ono zachować średniowieczny układ ulic i placów, zaś fasady kamienic miały odzyskać blask z XVII i XVIII w.

Odgruzowywanie Warszawy Odgruzowywanie Warszawy Fotopolska.eu

Budowali Stare Miasto od podstaw

Warszawiacy i przyjezdni odgruzowywali oraz budowali Stare Miasto od podstaw. Zrekonstruowano kamieniczki, na swoje miejsce powróciła Kolumna Zygmunta. Sztandarową inwestycją była Trasa W-Z, oddana do użytku 22 lipca 1949 roku.

Kościół św. Floriana na Pradze, najwybitniejsze dzieło Józefa Piusa Dziekońskiego z lat 1887-1904, Niemcy wysadzili we wrześniu 1944 roku, wycofując się z Warszawy Kościół św. Floriana na Pradze, najwybitniejsze dzieło Józefa Piusa Dziekońskiego z lat 1887-1904, Niemcy wysadzili we wrześniu 1944 roku, wycofując się z Warszawy fot. Stefan Rassalski / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kościół św. Floriana na Pradze

Kościół św. Floriana na Pradze, najwybitniejsze dzieło Józefa Piusa Dziekońskiego z lat 1887-1904, Niemcy wysadzili we wrześniu 1944 roku, wycofując się z Warszawy.

Do odbudowy kościoła po wojnie przystąpiono w 1947 roku z inicjatywy ks. prałata Feliksa de Ville oraz ks. prałata Stanisława Wierzejskiego, projektem zajął się Stanisław Marzyński, a konstrukcję żelbetową świątyni opracowali Mieczysław Rechnio i Edward Zdziarski. W latach 50. odtworzono korpus świątyni, w 1964 roku rozpoczęto odbudowywać fasadę, a w 1968 roku powstały nowe wieże. Nowe, bo nie przypominające tych oryginalnych XIX-wiecznych wież. Prace rekonstrukcyjne trwały do 1972 roku.

Plac Zamkowy w ruinie Plac Zamkowy w ruinie Fotopolska.eu

Plac Zamkowy

Jeszcze 30 lat po wojnie Zamek Królewski nie istniał. Całkowicie zniszczony w czasie bombardowań i powstania pojawił się na staromiejskiej skarpie dopiero w 1971 r. W jego odbudowę włączyła się cała Polska. Władze za pośrednictwem dziennika "Życie Warszawy" poinformowały o planowanych pracach i zaapelowały do całego narodu o pomoc w odbudowie Zamku. Napisano:

"Rodacy! Polki i Polacy w kraju i na obczyźnie! Warszawiacy żyjący w odrodzonej stolicy! Warszawiacy rozsiani po całej Polsce! Warszawiacy mieszkający w różnych krajach świata! Zamek Królewski będzie odbudowany. Podniesiemy go z ruin wspólnym, narodowym wysiłkiem. W tym wielkim dziele nie może zabraknąć nikogo, kto czuje i myśli po polsku...".

 

 

Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Fotopolska.eu

Architektoniczny cud

Trudno dziś w to uwierzyć, ale jedynym źródłem finansowania były dobrowolne datki obywateli, zbierane przez Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy. Od 1948 r. na ten cel potrącano 0,5 proc. pensji wszystkich pracujących Polaków.

Zdjęcie pochodzi z tygodnika "Stolica" nr 37. Zostało wykonane w 1946 roku.

Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Fotopolska.eu

Dobrowolne datki

Architektoniczny cud - tak mawiała warszawska ulica w latach 50., gdy mieszkańcy na własne oczy obserwowali, jak wielokrotnie doświadczane tragicznie przez historię miasto budzi się do życia.

Ze składek społecznych zebrano na odbudowę Zamku Królewskiego 1 mln zł i ponad 800 tys. dolarów.

Odbudowa Warszawy Odbudowa Warszawy Narodowe Archiwum Cyfrowe

Śródmieście

Perspektywa ulicy Marszałkowskiej, widok w kierunku północnym, 1954 rok. Wykańczany wówczas Pałac Kultury i Nauki wyrastał ponad krajobrazem zrujnowanego jeszcze Śródmieścia Warszawy.

Decyzja o rekonstrukcji zabytków, odtworzeniu Starego Miasta, Nowego Miasta, zabudowy Krakowskiego Przedmieścia i Nowego Światu, była niezwykle odważna i zupełnie pionierska w skali świata. Co ciekawe to właśnie dzięki pracom Biura Odbudowy Stolicy zdecydowano się również na odbudowę Gdańska. Odwołując się do warszawskiego precedensu wykonano również rekonstrukcję zespołów miejskich w Niemczech.

ul. Nowy Świat - jako jedna z pierwszych odbudowanych ulic w Warszawie - rok 1970 ul. Nowy Świat - jako jedna z pierwszych odbudowanych ulic w Warszawie - rok 1970 Fotopolska.eu

Ulica Nowy Świat

Jedną z ulic, która została odbudowana jako pierwsza, był Nowy Świat. Podczas prac kierowano się m.in. panoramami miasta uwiecznionymi na obrazach, w tym Canaletta.

Archiwum BOS składa się z ponad 14 tysięcy teczek zawierających koncepcje odbudowy i przebudowy miasta, sprawozdań z ich przebiegu i założeń urbanistycznych.