PRL i propaganda, czyli lukrowana Warszawa na zdjęciach. Wydano nowy album poświęcony stolicy

Grażyna Rutowska, dziennikarka i fotoreporterka, od początku swojej kariery związana była z Warszawą. Pod koniec lat 60. fotografowała dla redakcji "Dziennika Ludowego" i "Zielonego Sztandaru". Narodowe Archiwum Cyfrowe, które właśnie wydało album poświęcony autorce, jej portfolio oszacowało na ok. 38 tys. zdjęć. Do jednych z najlepszych należy to wykonane w 1973 roku przedstawiające władze partyjne na trybunie przed Pałacem Kultury i Nauki. W książce nie brakuje też ulicznej dokumentacji, bez artystycznego zacięcia, ale przedstawiające codzienne życie w stolicy PRL-u. Fotografie mają charakter propagandowy, nie ujrzymy na nich poważnych bolączek PRL-u. Chcemy Wam pokazać - w naszej ocenie - te najciekawsze.
Skrzyżowanie ul. Nawotki i al. Świerczewskiego, 1969 rok Skrzyżowanie ul. Nawotki i al. Świerczewskiego, 1969 rok Grażyna Rutowska / NAC

Skrzyżowanie ul. Nawotki i al. Świerczewskiego, 1969 rok

Spodobało ci się? Polub nas

Skrzyżowanie ul. Nawotki (obecnie Andersa) i al. Świerczewskiego (obecnie Solidarności). Widoczny dźwig na placu budowy tzw. Złocistego Wieżowca, powstającego w miejscu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. Liczne wypadki i duże opóźnienia w budowie tłumaczono klątwą rzuconą na to miejsce przez ostatniego rabina synagogi, która została wysadzona przez Niemców pod koniec powstania w getcie warszawskim. Budynek został ostatecznie ukończony dopiero w 1991 roku i otrzymawszy po wykończeniu nową elewację, znany jest jako Błękitny Wieżowiec.

Niewidomy grajek przy tablicy z afiszami wydarzeń kulturalnych i sportowych w Al. Jerozolimskich. Niewidomy grajek przy tablicy z afiszami wydarzeń kulturalnych i sportowych w Al. Jerozolimskich. Grażyna Rutowska / NAC

Niewidomy grajek i pies przewodnik, 1967 rok

Niewidomy grajek przy tablicy z afiszami wydarzeń kulturalnych i sportowych w Al. Jerozolimskich. Obok pies przewodnik.

Ekspozycja wyposażenia kuchennego popularnego popularnego pod koniec lat 60. Ekspozycja wyposażenia kuchennego popularnego popularnego pod koniec lat 60. Grażyna Rutowska / NAC

Aluminiowe garnki "Lekki i łatwy do utrzymania w czystości", 1969 rok

Ekspozycja wyposażenia kuchennego popularnego popularnego pod koniec lat 60. Zwracają uwagę m.in. aluminiowe garnki i inne naczynia kuchenne. Aluminium reklamowano jako lekki i łatwy do utrzymania w czystości materiał na kuchenne pojemniki, nie znając jego szkodliwego wpływu na zdrowie.

Automaty samoobsługowe z sokiem. Automaty samoobsługowe z sokiem. Grażyna Rutowska / NAC

Automaty samoobsługowe z sokiem, 1969 rok

Oprócz popularnych przewoźnych saturatorów z parasolką, obsługiwanych przez pracownika w białym fartuchu, montowano również automaty samoobsługowe. Na zdjęciu grupa dzieci przy automatach w SDH Koszyki w Warszawie. Woda z sokiem kosztowała: 70 gr, czysta - 40 gr. Dla porównania w saturatorach obsługiwanych przez pracowników Miejskiego Handlu Detalicznego i WSS SPOŁEM trzeba było zapłacić 1 zł i 30 gr.

Sprzęt AGD na stoisku Spółdzielczego Domu Handlowego Sprzęt AGD na stoisku Spółdzielczego Domu Handlowego "Sezam Grażyna Rutowska / NAC

Sprzęt AGD na stoisku w Sezamie, 1969 rok

Sprzęt AGD na stoisku Spółdzielczego Domu Handlowego "Sezam - pralki wirnikowe Światowid i Frania produkcji krajowej oraz importowane z ZSRR Riga 8. Już niedługo będą stopniowo zastępowane przez pralki automatyczne. W tle odkurzacze - zarówno polskie "jamniki" Zelmer, jak i radzieckie Czajka 3.  

Stoiska handlowe WSS Stoiska handlowe WSS "Społem" w Warszawie podczas obchodów 1 Maja Grażyna Rutowska / NAC

"Lody Bambino jedz latem i zimą", 1969 rok

"Lody Bambino jedz latem i zimą" - zachęcało hasło reklamowe popularnych lodów, sprzedawanych i przenośnych lodówek.

Na zdjęciu: stoiska handlowe WSS "Społem" w Warszawie podczas obchodów 1 Maja.

Rozklejanie plakatów reklamujących występ Ireny Santor, 1969 rok Rozklejanie plakatów reklamujących występ Ireny Santor, 1969 rok Grażyna Rutowska / NAC

Rozklejanie plakatów reklamujących występ Ireny Santor, 1969 rok

Rozklejanie plakatów na ul. Nowowiejskiej.

Propagandowe dekoracje Frontu Jedności Narodu przy Domach Centrum Propagandowe dekoracje Frontu Jedności Narodu przy Domach Centrum "Centrum". Grażyna Rutowska / NAC

Propagandowe dekoracje przy Domach Centrum "Centrum", 1969 rok

Propagandowe dekoracje Frontu Jedności Narodu przy Domach Centrum "Centrum" przy ul. Marszałkowskiej.

Teatr Rozrywki, zbudowany według bułgarskiego projektu, rozebrany w 2002 roku. Teatr Rozrywki, zbudowany według bułgarskiego projektu, rozebrany w 2002 roku. Grażyna Rutowska / NAC

Teatr Rozrywki, lata 70.

Teatr Rozrywki, zbudowany według bułgarskiego projektu, miał być nowoczesnym miejscem do wystawiania spektakli, wyposażonym w lodowisko i podnoszone fragmenty sceny. Niestety konstrukcja stwarzała ogromne zagrożenie pożarowe, zatem poza uroczystym otwarciem nie odbyło się w nim żadne większe przedstawienie. Nieczynny obiekt przy ul. Kruczkowskiego niszczał wiele lat, aż do rozbiórki w 2002 roku. Obawy o bezpieczeństwo konstrukcji nie były bezpodstawne, gdyś analogiczny obiekt w Bułgarii uległ pożarowi, który spowodował jego zawalenie się.

Pałac Lubomirskich podczas pionierskiej operacji obrócenia o 74 stopnie, 1970 rok Pałac Lubomirskich podczas pionierskiej operacji obrócenia o 74 stopnie, 1970 rok Grażyna Rutowska / NAC

Pałac Lubomirskich podczas pionierskiej operacji obrócenia o 74 stopnie, 1970 rok

Pałac Lubomirskich podczas pionierskiej operacji obrócenia o 74 stopnie. Przesunięcia dokonano, aby zamknąć Oś saską za pomocą pałacu, który do tej pory stał na północnej pierzei pl. Żelaznej Bramy. Cała Operacja trwała miesiąc. Jest to jeden z trzech budynków w Warszawie, obok rogatek grochowskich i kościoła Narodzenia NMP.

Stadion Skra w 1973 roku. Stadion Skra w 1973 roku. Grażyna Rutowska / NAC

Stadion Skra, 1973 rok

Istotną rolę propagandową odgrywał sport - partia skrzętnie wykorzystywała fakt, że rozgrywki i zawody cieszyły się ogromnym zainteresowaniem. Prezentowane zdjęcie z zawodów lekkoatletycznych na stadionie Skry w Warszawie zdaje się temu przeczyć - pewnie dlatego - nie doczekało się publikacji.

Przedstawiciele władz partyjnych na trybunie przez Pałacem Kultury i Nauki. Przedstawiciele władz partyjnych na trybunie przez Pałacem Kultury i Nauki. Grażyna Rutowska / NAC

Trybuny przed Pałacem Kultury i Nauki, 1973 rok

Przedstawiciele władz partyjnych na trybunie przez Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie oglądają pochód pierwszomajowy, idący ul. Marszałkowską. Widoczny m.in. prezes Naczelnego Komitetu Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego Stanisław Gucwa oraz minister obrony narodowej gen. Wojciech Jaruzelski.

Nowo zbudowane bloki mieszkalne i uporządkowany teren wzdłuż al. Jana Sobieskiego. Z przystanku odjeżdża autobus Jelcz 272 MEX linii 172. Nowo zbudowane bloki mieszkalne i uporządkowany teren wzdłuż al. Jana Sobieskiego. Z przystanku odjeżdża autobus Jelcz 272 MEX linii 172. Grażyna Rutowska / NAC

Autobus Jelcz linii 172, 1973 rok

Nowo zbudowane bloki mieszkalne i uporządkowany teren wzdłuż al. Jana Sobieskiego. Z przystanku odjeżdża autobus Jelcz 272 MEX linii 172.

Manikiurzystka w hotelu Forum, 1974 rok Manikiurzystka w hotelu Forum, 1974 rok Grażyna Rutowska / NAC

Manikiurzystka w hotelu Forum, 1974 rok

Manikiurzystka w hotelu Forum (obecnie Novotel), będącym jednym z pierwszych warszawskich hoteli o europejskim standardzie.

Reklama wielkoformatowa. Reklama wielkoformatowa. Grażyna Rutowska / NAC

Reklama wielkoformatowa, 1974 rok

Jak widać, reklamy wielkoformatowe nie są wynalazkiem kapitalizmu, zmieniła się tylko ich rola - dziś już nie opiewają "braterskiej przyjaźni Polski i Związku Radzieckiego".

Niektóre gabinety kosmetyczne, oprócz standardowych usług, oferowały także zabiegi np. w biosaunie Dale, pozwalając poczuć Niektóre gabinety kosmetyczne, oprócz standardowych usług, oferowały także zabiegi np. w biosaunie Dale, pozwalając poczuć "powiew Zachodu". Grażyna Rutowska / NAC

Biosauna Dale, 1974 rok

Niektóre gabinety kosmetyczne, oprócz standardowych usług, oferowały także zabiegi np. w biosaunie Dale, pozwalając poczuć "powiew Zachodu".

Przyczepy przewidziane dla samochodów Fiat 126p. Przyczepy przewidziane dla samochodów Fiat 126p. Grażyna Rutowska / NAC

Bufet w przyczepie kempingowej, 1974 rok

Przyczepy te, przewidziane dla samochodów Fiat 126p, miały - jak widać - wiele innych zastosowań. Często były przerabiane na budki z lodami i inne punkty gastronomiczne.

Delegacja zakładów pracy z Woli, 1974 rok Delegacja zakładów pracy z Woli, 1974 rok Grażyna Rutowska / NAC

Delegacja zakładów pracy z Woli, 1974 rok

Delegacja zakładów pracy z Woli, jednej najbardziej uprzemysłowionych dzielnic Warszawy, znanej z zakładów im. Marcina Kasprzaka, Marcelego Nowotki, gen. Karola Świerczewskiego, Ludwika Waryńskiego i Róży Luksemburg.

Rajd kolarski dla uczczenia 30. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem. Rajd kolarski dla uczczenia 30. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem. Grażyna Rutowska/NAC

Rajd kolarski dla uczczenia rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem, 1975 rok

Samotny kolarski rajd siedmiu stolic ruszył z pl. Teatralnego w Warszawie. Czesław Karwowski odwiedził Bukareszt, Sofię, Belgrad, Budapesztem Pragę i Berlin dla uczczenia 30. rocznicy zwycięstwa nad faszyzmem.

Ślepe ściany kamienic pokrywano malowanymi reklamami prekursorami dzisiejszych murali. Ślepe ściany kamienic pokrywano malowanymi reklamami prekursorami dzisiejszych murali. Grażyna Rutowska / NAC

Prekursor dzisiejszych murali, 1977 rok

Ślepe ściany kamienic pokrywano malowanymi reklamami prekursorami dzisiejszych murali. Zachęcały one do korzystania z usług państwowych przedsiębiorstw lub propagowały pożądane przez władze zachowania, łącząc funkcję reklamową, z propagandową i wychowawczą.

Sprzedawca balonów w Ogrodzie Saskim. Sprzedawca balonów w Ogrodzie Saskim. Grażyna Rutowska / NAC

Sprzedawca balonów w Ogrodzie Saskim, 1977 rok

Sprzedawca balonów w Ogrodzie Saskim, ulubiona atrakcja dzieci.

Saturator z kwasem chlebowym. Saturator z kwasem chlebowym. Grażyna Rutowska / NAC

Saturator z kwasem chlebowym, 1977 rok

Oprócz saturatów z wodą sodową stosowano również urządzenia do dystrybucji soków lub innych zimnych napojów, np. kwasu chlebowego. Składały się one ze szklanej kuli z przelewającą się w jej wnętrzu fontanną napoju.

Pracownicy punktu skupu ogórków. Pracownicy punktu skupu ogórków. Grażyna Rutowska / NAC

Pracownicy punktu skupu ogórków, 1981 rok

Pracownicy punktu skupu ogórków z dziennikiem "Życie Warszawy" poświęconym IX Nadzwyczajnemu Zjazdowi PZPR. Tego typu fotografie, publikowane w prasie, miały tworzyć iluzję szerokiego zainteresowania społeczeństwa kolejnymi zjazdami i plenami PZPR oraz partii sojuszniczych.

płk Janusz Przymanowski, autor płk Janusz Przymanowski, autor "Czterech Pancernych i psa". Grażyna Rutowska / NAC

Płk Janusz Przymanowski, autor "Czterech Pancernych i psa", 1969 rok

Kiermasze książek, odbywające się m.in. pod pałacem kultury, były często okazją do zdobywania autografu ulubionego pisarza. Na zdjęciu płk Janusz Przymanowski, autor "Czterech Pancernych i psa".

Wystawa poświęcona podbojowi kosmosu w Muzeum Techniki. Wystawa poświęcona podbojowi kosmosu w Muzeum Techniki. Grażyna Rutowska / NAC

Wystawa poświęcona podbojowi kosmosu w Muzeum Techniki, 1970 rok

Kustosz przy modelu statku Wostok, który wyniósł pierwszego kosmonautę na orbitę.

Pielęgniarka wykonuje zastrzyk. Pielęgniarka wykonuje zastrzyk. Grażyna Rutowska / NAC

Pielęgniarka wykonuje zastrzyk, 1971 rok

Przez wiele lat używano igieł i strzykawek wielorazowych, wymagających sterylizacji po każdym użyciu, stąd liczne przypadki zakażeń. Po wprowadzeniu strzykawek jednorazowych pojawiły się z kolei problemy z zaopatrzeniem i konieczność przynoszenia pacjentów własnych strzykawek i igieł.

Wianki na Wiśle, 1973 rok Wianki na Wiśle, 1973 rok Grażyna Rutowska / NAC

Wianki na Wiśle, 1973 rok

Wianki na Wiśle - uczestnicy imprezy w oczekiwaniu na pokaz fajerwerków dyskutują nad rzeką, przy stoisku Miejskiego Handlu Detalicznego.

Wianki na Wiśle, 1973 rok Wianki na Wiśle, 1973 rok Grażyna Rutowska / NAC

Wianki na Wiśle, 1971 rok

Wesołe miasteczko.

Stołeczny Ośrodek Elektronicznej Techniki Obliczeniowej. Stołeczny Ośrodek Elektronicznej Techniki Obliczeniowej. Grażyna Rutowska / NAC

Komputer ZAM -41 Beta, 1973 rok

Stołeczny Ośrodek Elektronicznej Techniki Obliczeniowej - obsługa maszyn obliczeniowych polskiej konstrukcji - ZAM -41 Beta. W krajowych zakładach powstało wiele komputerów różnych typów, z najbardziej popularnymi maszynami serii Odra na czele. Warto zaznaczyć, że ostatnie odry wyłączono w 2010 roku, po prawie 30 latach przepracowanych w placówkach PKP.

Skajowe tornistry, często używane zimą jako improwizowane sanki. Skajowe tornistry, często używane zimą jako improwizowane sanki. Grażyna Rutowska / NAC

Skajowe tornistry, często używane zimą jako improwizowane sanki, 1980 rok

Uczniowie z Lesznowoli na placu zabaw po zakończeniu czynu społecznym, w czasie którego porządkowali teren szkoły i odnawiali wyposażenie. Na ławce sterta skajowych tornistów, często używanych zimą jako improwizowane sanki, 1980 rok.

Tor Stegny, 1981 rok Tor Stegny, 1981 rok Grażyna Rutowska / NAC

Tor Stegny, 1981 rok

Spodobało ci się? Polub nas

Łyżwiarstwo, jedna z dwóch najpowszechniejszych zimowych rozrywek. W przeciwieństwie do sanek, na łyżwach jeździli wszyscy, niezależnie od wieku.