O przewrocie majowym uczyliśmy się w szkole. Niewiele wiemy jednak o tym, jak widzieli go zwykli mieszkańcy Warszawy [ZDJĘCIA]

Wszyscy wiemy o nim z lekcji historii. Rzadko uczyliśmy się jednak o tym, jak te kilka dni wyglądało z perspektywy zwykłych mieszkańców Warszawy. Przewrót majowy, którego dokonał Józef Piłsudski, mocno dotknął także ich. Walki, zablokowane ulice i mosty, tysiące rannych i setki zabitych. Tak wyglądały ulice Warszawy w 1926 roku.
Posterunek wojskowy przy wjeździe na Most Kierbedzia - widok w kierunku Pragi Posterunek wojskowy przy wjeździe na Most Kierbedzia - widok w kierunku Pragi Fot. NAC

Most Kierbedzia

Przewrót majowy rozpoczął się 12 maja 1926 roku i trwał przez kolejne trzy dni. Zaczęło się od zajęcia mostów. Już we wczesnych godzinach rannych na moście Kierbedzia stanęli żołnierze wierni idei Józefa Piłsudskiego. 

Na zdjęciach widać, że oprócz wojskowych i policjantów wokół mostu zebrało się wielu przechodniów. Nie wiedzieli jeszcze jak potoczą się dalsze wydarzenia. 

Tłum ludzi z rowerami przy wjeździe na Most ks. Józefa Poniatowskiego - widok w kierunku Pragi. Tłum ludzi z rowerami przy wjeździe na Most ks. Józefa Poniatowskiego - widok w kierunku Pragi. Fot. NAC

Most Poniatowskiego

W odpowiedzi na działania spiskowców władze rządowe rozkazały wojskom zająć wszystkie strategiczne mosty w Warszawie. Nie wiedzieli, że wiele dywizjonów jest zaangażowanych w przewrót. Ostatecznie siłom rządowym udało się zająć tylko most Poniatowskiego.

Tam również zbierali się warszawiacy. Nie mogli przedostać się na drugą stronę. 

Na moście Poniatowskiego doszło do spotkania marszałka Józefa Piłsudskiego z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim.

Marszałek Polski Józef Piłsudski (na pierwszym planie z lewej) w towarzystwie m.in. generała Gustawa Orlicz-Dreszera (na pierwszym planie z prawej) na moście Poniatowskiego, przed rozmową z prezydentem Stanisławem Wojciechowskim.
Fot. NAC

Marszałek zażądał od prezydenta zapewniania o ustąpieniu rządu ówczesnego premiera Ignacego Witosa. Prezydent Wojciechowski z kolei chciał kapitulacji Piłsudskiego. Politycy nie doszli do porozumienia. 

Po zakończonej rozmowie siły wojskowe broniące mostu Poniatowskiego odmówiły Piłsudskiemu przejścia nim na drugą stronę. 

Tłum ludzi przyglądających się posterunkom wojskowym na rogu ulicy Marszałkowskiej i Nowogrodzkiej. Tłum ludzi przyglądających się posterunkom wojskowym na rogu ulicy Marszałkowskiej i Nowogrodzkiej. Fot. NAC

Blokady ulic

Również na ulicach Warszawy ustawiły się wojska obu stron konfliktu. Pojawiły się posterunki i barykady - wiele ulic i chodników było zablokowanych dla zwykłych mieszkańców. 

Na archiwalnych zdjęciach widać, że mieszkańcy Warszawy byli zdezorientowani. 

Posterunek wojskowy na rogu ulic Marszałkowskiej i Nowogrodzkiej. Na drugim planie widoczny tłum ludzi. Posterunek wojskowy na rogu ulic Marszałkowskiej i Nowogrodzkiej. Na drugim planie widoczny tłum ludzi. Fot. NAC

Broń i armaty

Na ulicach stali zarówno żołnierze z bronią, jak i sprzęt wojskowy, np. armaty.

Wszędzie widać również tłumy warszawiaków, którzy przyglądali się działaniom obu stron konfliktu. 

Stanowisko artylerii na ulicy Mokotowskiej. Widoczna armata polowa 75 mm wz. 1897 Schneider oraz przyglądający się stanowisku tłumy ludzi.
Fot. NAC

Na fotografii: Stanowisko artylerii na ulicy Mokotowskiej. Widoczna armata polowa 75 mm wz. 1897 Schneider oraz przyglądający się stanowisku tłumy ludzi.

Uszkodzona ściana kamienicy przy Alejach Ujazdowskich 9. Widoczne ślady po ostrzale z karabinu maszynowego. Uszkodzona ściana kamienicy przy Alejach Ujazdowskich 9. Widoczne ślady po ostrzale z karabinu maszynowego. Fot. NAC

Zniszczone budynki

Ogień otworzono już 12 maja. Pierwsze strzały padły z mostu Kierbedzia około godz. 18:30. Walki szybko przeniosły się w inne części Warszawy. 

Na fotografiach widać, jaka była skala zniszczeń. Dziury po pociskach, wybite szyby...

Zniszczenia na ulicy Marszałkowskiej. Widoczna kamienica z rozbitymi oknami wystawowymi.
Fot. NAC

Na fotografii: Zniszczenia na ulicy Marszałkowskiej. Widoczna kamienica z rozbitymi oknami wystawowymi.

Grupa przechodniów podczas oglądania na ulicy zabitego konia. Grupa przechodniów podczas oglądania na ulicy zabitego konia. Fot. NAC

Walki na ulicach Warszawy

W walkach ucierpiało także wiele niewinnych istot - od przypadkowych przechodniów, po zwierzęta. 

Uszkodzone przez pociski drzewa w Alejach Ujazdowskich.
Fot. NAC

Na fotografii: Uszkodzone przez pociski drzewa w Alejach Ujazdowskich.

Szwoleżerowie podczas strzelania z karabinów w okopach na jednej z ulic Warszawy. Szwoleżerowie podczas strzelania z karabinów w okopach na jednej z ulic Warszawy. Fot. NAC

379 zabitych

Ostateczny bilans walk związanych z przewrotem majowym był tragiczny - setki zabitych i około tysiąca rannych. 

Całe tłumy stały przed bramą szpitala wojskowego w Alejach Ujazdowskich. Chcieli dowiedzieć się, co stało się z ich bliskimi, którzy odnieśli obrażenia podczas walk.

Tłum ludzi oczekujący na wiadomość o rannych przed bramą szpitala wojskowego w Alejach Ujazdowskich.
Fot. NAC

Warszawiacy gromadzili się także, aby modlić się za tych, którzy stracili życie. 

Grupa ludzi podczas modlitwy za ofiary przewrotu majowego pod kapliczką na rogu ulic Śniadeckich i Polnej.
Fot. NAC

Na fotografii: Grupa ludzi podczas modlitwy za ofiary przewrotu majowego pod kapliczką na rogu ulic Śniadeckich i Polnej.

Kondukt pogrzebowy z ciałem podporucznika Szczepana Olchowicza na ulicy Krakowskie Przedmieście przed (kościołem św. Krzyża). Widoczny tłum uczestników pogrzebu. Kondukt pogrzebowy z ciałem podporucznika Szczepana Olchowicza na ulicy Krakowskie Przedmieście przed (kościołem św. Krzyża). Widoczny tłum uczestników pogrzebu. Fot. NAC

164 niewinne osoby

W wyniku walk związanych z przewrotem majowym zginęło w sumie 379 osób. Większa część aktywnie w nich uczestniczyła. Zmarło 25 oficerów i 180 szeregowych (oraz 10 nierozpoznanych wojskowych).

Nie można jednak zapominać także o cywilach, którzy stracili wtedy życie. Ze statystyk wynika, że były wśród nich aż 164 ofiary śmiertelne. 

Pogrzeb żołnierzy żydowskich poległych w przewrocie majowym. Transport zwłok.
Fot. NAC

Na fotografii: Pogrzeb żołnierzy żydowskich poległych w przewrocie majowym. Transport zwłok.

Członkowie rodziny jednej z ofiar przewrotu majowego pogrążeni w żałobie. Członkowie rodziny jednej z ofiar przewrotu majowego pogrążeni w żałobie. Fot. NAC

Fatalny bilans walk

Członkowie rodziny jednej z ofiar przewrotu majowego pogrążeni w żałobie.

***

Posiadasz archiwalne zdjęcia Warszawy lub jej okolic? Chcesz się nimi pochwalić? Napisz do nas na listy_do_metrowarszawa@agora.pl lub w wiadomości prywatnej na Facebooku. 

Więcej o:
Komentarze (32)
Przewrót majowy w Warszawie ZDJĘCIA
Zaloguj się
  • ml2403

    Oceniono 36 razy 30

    Jakoś mało o tym mówimy, a o 9 ofiarach z Wujka bez przerwy przy okazji rocznic stanu wojennego. Jak widać przewrót majowy był stanem wojennym do potęgi n-tej tyle tylko, że to była wojna stricte polsko-polska, a w stanie wojennym na zapleczu stał Wielki Brat

  • justas32

    Oceniono 30 razy 24

    Nasz kraj był zawsze podzielony. Tłuszcza w nim zawsze wygrywała. I później trzeba go było podnosić z kolan. A im kto bardziej obiecywał podnoszenie z kolan - tym bardziej naród na kolana rzucał. I tak jest cały czas ...

  • popierwsze

    Oceniono 13 razy 9

    I dlatego Piłsudski ma pomniki w zakłamanej styropianowej Polsce, a Jaruzelski (40 ofiar stanu wojennego, obliczonych po wielkich i wieloletnich wysiłkach IPN-u) jest zbrodniarzem.

  • kojan6

    Oceniono 11 razy 9

    A kto to był Ignacy Witos?

  • karols1985

    Oceniono 6 razy 6

    Ignacy Witos?Wstyd!

  • vald

    Oceniono 3 razy 3

    Jaki przewrót?
    To był zwyczajny rokosz, zamach stanu , na legalnie funkcjonujące władze. Wszystko wymknęło się socjaliście Piłsudskiemu spod kontroli .Twierdził że chciał tylko ustąpienia rządu Witosa .Zginęli niewinni ludzie , warszawiacy głównie cywile

  • Wanda Gorecka

    Oceniono 3 razy 3

    Tak to bywa kiedy aparat przemocy jest w ręku jednej opcji politycznej

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX