Zabrali mu aparat, ale zdjęcia ukrył. Zarejestrował życie codzienne w warszawskim getcie w 1941 r. Dwa lata później już nie istniało

To było największe getto w Europie. Niemcy utworzyli je ponad 77 lat temu. Trafili do niego Żydzi z Warszawy, a także ci z mniejszych miejscowości. Prawie trzy lata później, w momencie rozpoczęcia ostatecznej likwidacji getta, wybuchło powstanie. Kilkuset słabo uzbrojonych powstańców walczyło przeciwko 2 tysiącom wyszkolonych żołnierzy. Mimo że ich los był przesądzony, stawiali opór przez kilka tygodni. Dziś 75. rocznica wybuchu powstania w warszawskim getcie.
Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

365 tys. Żydów stłoczonych w getcie

Przed wojną Warszawa była drugim pod względem wielkości skupiskiem ludności żydowskiej na świecie (po Nowym Jorku). Zamieszkiwać mogło ją nawet 365 tys. Żydów. Decyzją okupanta w 1940 r. wszyscy mieli trafić do zamkniętego obszaru o powierzchni 307 hektarów.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Zachowana klisza

Getto zostało zamknięte i odizolowane od reszty miasta w listopadzie 1940 roku. 

Właśnie po tym wydarzeniu, latem 1941 roku żołnierz niemiecki Willy Georg, który robił zdjęcia młodym niemieckim żołnierzom, został wpuszczony do getta warszawskiego. Udało mu się zużyć cztery rolki filmu, podczas robienia piątej został złapany. Skonfiskowano jego aparat wraz z filmem. Na szczęście, żołnierze nie przeszukali go dokładnie i cztery rolki filmu przetrwały. 

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Tuż przed akcją wysiedleńczą

Georg wywołał film i przechowywał go przez kolejnych kilkadziesiąt lat, aż do 1980 roku, gdy poznał Rafaela Scharfa, badacza historii polsko-żydowskiej. Przekazał zdjęcia Scharfowi, dzięki któremu udało się je wydać w 1993 roku w książce zatytułowanej 'Ghetto: lato 1941 r.'

Na zdjęciach widać życie codzienne w getcie, tuż przed tragiczną akcją wysiedleńczą, która objęła 80 proc. ludności getta, która została wywieziona i zamordowana w Treblince.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Opaska z gwiazdą Dawida

Pomysł utworzenia getta w Warszawie pojawiły się już po zdobyciu miasta w 1939 r. Pod koniec listopada nakazano Żydom nosić na ramieniu opaskę z gwiazdą Dawida.

Warszawskie getto w latach 1940-43
Imperial War Museum

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Dzielnica żydowska

W marcu 1940 r. okupanci nakazali Judenratowi (podległej im radzie żydowskiej) postawienie muru wokół dzielnicy żydowskiej. Mieli się tam przenieść wszyscy Żydzi - miejscowi i przybywający z innych miast.

2 października 1940 r. szef dystryktu warszawskiego Ludwig Fischer podpisał zarządzenie o utworzeniu getta w Warszawie. Miesiąc później, 16 listopada, getto zostało zamknięte dla innych.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Granice getta granicami życia i śmierci

- Granice getta stały się granicami życia i śmierci. Strzegły ich niemiecka żandarmeria, polska policja i żydowska Służba Porządkowa. Bez specjalnej przepustki nie wolno było wyjść ani wejść - mówił historyk literatury Jacek Leociak.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Namiastka normalności

Przez kolejne miesiące granice zamkniętej dzielnicy nieustannie zmieniano, ograniczając jej obszar. Warszawskie getto było największym spośród założonych przez Niemców.

Według spisu, dokonanego na rozkaz władz przez Judenrat, w październiku 1939 roku w Warszawie przebywało ok. 360 tysięcy Żydów. Ich liczba zwiększyła się po zarządzeniu wydanym 30 października 1939 roku przez Heinricha Himmlera, które nakazywało przesiedlenie ludności polskiej i żydowskiej do Generalnego Gubernatorstwa z ziem włączonych do Rzeszy.

W jego wyniku od listopada 1939 do października 1940 do Warszawy przybyło około 90 tysięcy Żydów. 

Na zdjęciu: Żydzi rozmawiający na ulicy. 

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Liczba się kurczyła

Mimo że liczba mieszkańców getta na skutek wysokiej śmiertelności i ucieczek pozornie malała, to kolejne migracje wciąż zagęszczały dzielnicę, której terytorium jednocześnie się kurczyło.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Granice getta

Od stycznia do marca 1941 roku przybyło do niego około 50 tysięcy Żydów z zachodniej części dystryktu warszawskiego. Wtedy też liczba mieszkańców getta osiągnęła maksimum i wynosiła około 460 tysięcy.

Na zdjęciu: Kobieta w drzwiach pracowni zegarmistrza.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

'Gazeta Żydowska'

Na zdjęciu: Uliczne stoisko z 'Gazetą Żydowską'. 

W getcie warszawskim każda działająca w konspiracji partia polityczna wydawała co najmniej jeden tytuł, który w zależności od światopoglądu redakcji ukazywał się w języku jidysz, polskim albo hebrajskim. Egzemplarze 44 pism konspiracyjnych przetrwały wojnę, jako część Archiwum Ringelbluma.

Koncesjonowana przez Niemców, polskojęzyczna 'Gazeta Żydowska' powstała dopiero w połowie 1940 roku, w momencie, gdy polityka okupanta wobec Żydów zaczęła coraz szybciej zmierzać ku tragicznemu końcowi.

Źródło: Żydowski Instytut Historyczny

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Targ

Na zdjęciu: Bazar w getcie warszawskim.  Aby zdobyć pieniądze na jedzenie, ludzie sprzedawali wszystko, co mieli. 

Warszawskie getto w latach 1940-43
Imperial War Museum

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Żydzi umierali na ulicy

Z zasady nie publikujemy drastycznych zdjęć, ale w przypadku warszawskiego getta nie sposób wspomnieć, jak naprawdę wyglądało tam życie Żydów. I jak tragicznie się kończyło.

Byli trzymani w straszliwych warunkach. Naziści skonfiskowali prawie całkowicie ich majątek i odmawiali dostępu do większości podstawowych artykułów. Ogromne zagęszczenie ludności, brak higieny, głód i brak podstawowej opieki medycznej prowadziły do szybko rozprzestrzeniających się epidemii w wielu gettach. Surowe warunki życia i długie godziny prac przymusowych dodatkowo osłabiały Żydów.

Wielu umierało po prostu - na ulicach. Wśród nich były również dzieci. 

Warszawskie getto w latach 1940-43
Imperial War Museum

W getcie było ok. 30 sierocińców i internatów, w tym Domu Sierot Janusza Korczaka, przeniesiony z macierzystej siedziby na Krochmalnej 92 za mury, najpierw na Chłodną 33, potem na Sienną 16. Pomimo nadludzkich wysiłków rzesz wychowawców, świetliczanek, działaczy społecznych - dzieci ginęły. 'Oto raz widziałam na własne oczy - zapisuje w dzienniku Rachela Auerbach - trupa dziecięcego przykrytego płachtą plakatu Miesiąc Dziecka, z napisem: Ratujmy dzieci! Nasze dzieci muszą żyć!'

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Życie w getcie

Na zdj: Na zdjęciu: Gmach Sądów Grodzkich przy ul. Leszno 53/55 (dziś al. Solidarności 127). 

Gmach przetrwał wojnę w niemal nienaruszonym stanie, spłonęły jedynie dachy. Budynek Sądów miał dwa wejścia: z getta od strony Leszna i od Ogrodowej z 'aryjskiej strony'. Uchodził za najbezpieczniejsze miejsce spotkań rozłączonych rodzin i przyjaciół, handlu, szmuglu, konspiracji i ucieczek.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Getto warszawskie

W momencie rozpoczęcia ostatecznej likwidacji getta wybuchło powstanie. Było to dokładnie o świcie 19 kwietnia 1943 r. Na wkraczające do getta oddziały SS posypały się granaty i butelki z benzyną. Kilkuset słabo uzbrojonych powstańców z Żydowskiej Organizacji Bojowej i Żydowskiego Związku Wojskowego stawiło opór hitlerowskiej machinie zagłady. Mieli przeciw sobie ponad 2 tys. wyszkolonych żołnierzy i policjantów, uzbrojonych w pistolety maszynowe, karabiny i miotacze ognia. Pacyfikację getta wspierały artyleria, czołgi i lotnictwo.

Mimo tego powstanie trwało aż miesiąc. 

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Sklepy

Getto warszawskie zostało ostatecznie zlikwidowane i zrównane z ziemią 16 maja 1943. Niemieccy okupanci po zdławieniu powstania w getcie wysadzili w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem.

Na zdj: Mężczyzna przed swoim sklepem.

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Młoda kobieta

Na zdjęciu: młoda kobieta, na ramieniu ma opaskę z gwiazdą Dawida.

Warszawskie getto w latach 1940-43
Imperial War Museum

Warszawskie getto w latach 1940-43 Warszawskie getto w latach 1940-43 Imperial War Museum

Liczba rosła

Później na terenie getta przeprowadzali masowe egzekucje mieszkańców Warszawy - polskich więźniów politycznych oraz Żydów schwytanych po 'aryjskiej stronie'. Od lata 1943 roku w okolicach ulicy Gęsiej funkcjonował niemiecki obóz koncentracyjny.

Co sądzisz o tych zdjęciach? Posiadasz jakieś stare fotografie, którymi chciałbyś się podzielić? Napisz do nas: listy_do_metrowarszawa@agora.pl.

Więcej o:
Komentarze (187)
Zabrali mu aparat, ale zdjęcia ukrył. Zarejestrował życie codzienne w warszawskim getcie w 1941 r. Dwa lata później już nie istniało
Zaloguj się
  • 3-kuleczka

    Oceniono 172 razy 154

    cisza nad tym grobem, przerażająca świadomość że mogło to byc twoje dziecko, twój brat, to nie twoja zasługa ze urodziłeś się z niebieskimi oczami, tu i teraz
    Przeklęte wojenne czasy
    A wy , prześmiewcy nie wieci co was czeka jutro i wasze rodziny

  • tom_80

    Oceniono 77 razy 67

    Czy naprawdę przy tego typu materiale muszą koniecznie być umieszczane reklamy? Czy firmy, które zleciły reklamy wiedzą o tym, że np. ich reklama szczoteczki do zębów znajdzie się tuż obok zdjęcia zagłodzonego dziecka? Myślicie, że to zwiększa sprzedaż?

  • vaucluse

    Oceniono 62 razy 54

    Prawda jest taka, że to byli Polacy żydowskiego pochodzenia. Dla zdecydowanej większości polski był językiem ojczystym, a Polska ich ojczyzną. Nie rozumiem, dlaczego w całym materiale mowa o Żydach, jakby to byli jacyś obcy ludzie, zupełnie niezwiązani z Warszawą czy Polską. Dla mnie to przejaw zwycięstwa Hitlera, gdzie religia, bądź pochodzenie determinują czy jesteś Polakiem/Niemcem etc.

  • i.l

    Oceniono 60 razy 42

    czytając komentarze nie mogę wyjść ze zdumienia, jak wielu Polaków jest idiotami.

  • dmarch1

    Oceniono 37 razy 35

    Dlaczego jak widzę te dzieci to widzę je tak jakby były tam moje dwie małe dziewczynki, które całe swoje życie żyją w takiej beztrosce i radości ? Dla wielu może to wydawać się takie dziwne, że poza gwiazdami dawida wszędzie są polskie, a nie hebrajskie, napisy. Wielu trudno przyjąć tak po prostu, tak odruchowo, że to byli POLACY. Nawet gazeta nazywa się ot tak po prostu po polsku "gazeta żydowska".

  • tilow3

    Oceniono 56 razy 32

    Głosem PiS niech będzie osoba z której pewnie są dumni i zapraszają ją do swojej telewizji, pani Kurek "W pierwszych latach wojny Polacy w Warszawie żyli w ciągłym strachu przed łapankami i egzekucjami. A Żydzi w getcie się bawili. Mieli co świętować. W końcu żyli w "autonomicznej prowincji", którą wynegocjowali od Niemców". Pisowcy są niezawodni!

  • brzucho-prezesa

    Oceniono 23 razy 17

    I tacy ludzie, jak właśnie Korczak, takie zdjęcia, powinny być w naszej świadomości.

    A nie pieprzenie o tym, że Żydzi świętowali autonomię, a bohaterami byli tacy, jak Bury.

  • banan125

    Oceniono 29 razy 17

    smutne !....i jak zwykle religia ma swój udział - wszystko się działo z poparciem Watykanu, który po wojnie wiele tysięcy nazistowskich oprawców uratował ....oczywiście za odpowiednią KASĘ !

  • wojtem

    Oceniono 18 razy 16

    Zolnierze z Zydowskiego Zwiazku Bojowego wyposazeni w duzej mierze w bron i wspomagani przez swoich kolegow z AK dzielnie walczyli z Niemcami pod bialo-czerwona i zydowska flaga. Czesc i chwala bochaterom!

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX