Miesiącami wpatrywali się w te zdjęcia. Wystarczyło spojrzeć na te detale, by rozwiązać zagadkę

Na pozór wydawałoby się, że nic na tych zdjęciach nie widać. Ale im - czyli grupie Warszawska Identyfikacja - czasem wystarczy jeden na pierwszy rzut oka nic nieznaczący szczegół, by odkryć, gdzie dokładnie zrobiono fotografię dawnej Warszawy. Przypominamy nasz materiał z 2017 r.
Wystarczył jeden szczegół, by odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył jeden szczegół, by odgadnąć tajemnice tych zdjęć Ebay.de/ Zdjęcie z albumu 'Dekady. 1945-1954' (GW/Oficyna Imbir, 2006)

Pasjonaci

Pięciu pasjonatów - Kuba, Darek, Fryderyk, Michał i Piotrek - choć nigdy się nie spotkało, razem odkrywają, gdzie powstały stare zdjęcia Warszawy. To oni tworzą Warszawską identyfikację - blog, gdzie umieszczają zidentyfikowane przez siebie zdjęcia, wcześniej rozproszone po różnych forach, z dokładnym objaśnieniem, jak udało się ustalić miejsce, gdzie zostały zrobione. Działają już od czterech lat.

Często o powodzeniu całej operacji decyduje zauważenie jednego - zdawałoby się - niewiele znaczącego detalu. Zobaczcie sami, jak Warszawska identyfikacja rozwiązuje zagadki przeszłości.

Poczty sztandarowe w defiladzie na ul. Emilii Plater - widok od ul. Hożej w kierunku ul. Wspólnej, sierpień 1924 r. Poczty sztandarowe w defiladzie na ul. Emilii Plater - widok od ul. Hożej w kierunku ul. Wspólnej, sierpień 1924 r. Narodowe Archiwum Cyfrowe (http://www.nac.gov.pl/)

Skąd strażacy wracali?

To zdjęcie opublikowało Narodowe Archiwum Cyfrowe. Opis głosił "Poczty sztandarowe w defiladzie ulicami miasta. Na pierwszym planie widoczny sztandar Krajowego Związku Ochotniczych Straży Pożarnych w Królestwie Galicji i Lodomerii. Data wydarzenia: 15-17 sierpnia 1924". Gdzie dokładnie wykonano fotografię? Tego nie napisano. I tego chcieli dowiedzieć się blogerzy.

Za strażakami jest sporo zieleni, ulica jest wąska i brukowana. To jednak niewiele mówiło o lokalizacji defilady. Zwykle takowe odbywały się na głównych ulicach miasta. Blogerzy sprawdzali też tereny w pobliżu ówczesnych remiz. Uznali bowiem, że podczas takich imprez strażacy z innych części kraju z pewnością chcieliby obejrzeć infrastrukturę u kolegów ze stolicy.

To jednak nie przyniosło oczekiwanych rezultatów. W końcu blogerzy zmienili taktykę. Obejrzeli trzy inne zdjęcia NAC ze wspomnianego zjazdu. Na jednym z nich widać aulę głównego gmachu Politechniki Warszawskiej. Po zjeździe uczestnicy musieli oczywiście wrócić do domu. Zapewne tak duża grupa podróżowała pociągiem z Dworca Wiedeńskiego. Blogerzy doszli więc do wniosku, że strażacy, by nie nadkładać drogi, przedefilowali ulicami Lwowską i Poznańską lub Noakowskiego i Plater.

Miejsce wykonania zdjęciaWarszawska identyfikacja

Ta druga trasa, ze względu na dużą liczbę drzew, została, zdaniem Warszawskiej identyfikacji, najprawdopodobniej uwieczniona na zdjęciu. I to się potwierdziło. Nieistniejące dziś kamienice i chałupkę po prawej stronie zdjęcia blogerzy zidentyfikowali już wcześniej. Drzewa na zdjęciu to prawdopodobnie Ogród Pomologiczny i otoczenie kościoła św. Piotra i Pawła na Koszykach, czyli ulica Emilii Plater.

Tak ul. Plater wygląda obecnie (widok z Al. Jerozolimskich w kierunku południowym, po prawej Hotel Mariott):

Ul. Emilii PlaterGoogle Street View

Wystarczył jeden szczegół, by odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył jeden szczegół, by odgadnąć tajemnice tych zdjęć Zdjęcie z albumu Warszawa 1945-1966, wydanego z okazji XX-lecia tygodnika ilustrowanego 'Stolica', 1966, ze strony 43

Puzzle z dwóch liter

Na kolejnym zdjęciu widzimy kobietę rozwieszającą pranie przed ruinami budynku, na fasadzie którego widać litery "E" i "Z" - prawdopodobnie to pozostałość jakiegoś szyldu. To jednak za mało. Śledztwo utknęło w martwym punkcie. Blogerzy podejrzewali, że na zdjęciu widać skromną elewację od oficyny od strony podwórza. Ale to podwórze musiało być otwarte na ulicę - to uzasadniałoby sens umieszczania widocznych z daleka liter szyldu. Doświadczenie podpowiadało też Warszawskiej identyfikacji, że fotoreporterzy rzadko zapuszczali się w głąb podwórzy zniszczonych kamienic.

To wciąż było za mało. Jeden z blogerów zajął się zupełnie innym tematem, rejonem dawnego Dworca Wiedeńskiego. Wtedy przyszło olśnienie. "Kamienice stojące po nieparzystej stronie ulicy Chmielnej miały od południa, od strony Nowej Poczekalni Dworca Wiedeńskiego, dobudowane budynki zamykające podwórza. Takie trochę jak tylne oficyny, jakby mniej reprezentacyjne, może więc to tam?" - pisze.

Najbardziej prawdopodobną lokalizacją był tył budynku, w którym mieścił się Hotel "Astoria" (ul. Chmielna 49).

Rozpoczęły się poszukiwania zdjęć potwierdzających hipotezę. W końcu udało się znaleźć zdjęcie wykonane zapewne z Hotelu Polonia, są nawet dwa ciemne punkty w miejscu liter (zielona strzałka):Lecznica opodal Dworca Wiedeńskiego

Warszawska identyfikacja

Udało się namierzyć lecznicę, figurowała w książkach adresowych w latach 1937-1939 pod nazwą "Przychodnia Dworcowa". Jej szyld widać także na zdjęciu wystawionym na portalu aukcyjnym Ebay.de:

Lecznica przy Dworcu WiedeńskimEbay.de

Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Zdjęcie z albumu 'Dekady. 1945-1954' (GW/Oficyna Imbir, 2006)

Cień, tabliczka i nisza z popiersiem

Zdjęcie mężczyzny wchodzącego do kawiarni Marlenka zostało zrobione już po wojnie. To dość znana fotografia, opublikowana m.in. w albumie "Dekady. 1945-1954" (GW/Oficyna Imbir, 2006). Nie wiadomo jednak było, gdzie dokładnie mieściła się owa Marlenka.

Tu ważną rolę odegrał charakterystyczny detal - okrągła nisza z popiersiem nad szyldem przybytku. Okazało się, że w śledztwie może także pomóc cień, jaki rzuca postać mężczyzny. Wskazywał on na układ ulicy na linii wschód-zachód. Zaś z podziurawionej zapewne podczas powstańczych walk tabliczki blogerom udało się odczytać dane adresowe "Komisariat X" i nr policyjny 16 lub 6.

Pierwszym ruchem było sprawdzenie adresu Aleje Jerozolimskie nr 6. Tam na fasadzie kamienicy Wsiewołoda Istomina znajdowały się popiersia Puszkina i Mickiewicza. I to był dobry strzał. Potwierdza to m.in. zdjęcie Henry'ego N. Cobba z albumu "1947. Barwy ruin" (DSH, 2012), na którym widać zdobienie elewacji przy bramie:

Kamienica Istomina'1947. Barwy ruin', DSH, 2012

Obecnie adres budynku to Al. Jerozolimskie 30. Tak wyglądało to miejsce w 2014 roku:

Aleje Jerozolimskie 30Google Street View

Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Allegro.pl

Słupek otoczony barierkami. Pomnik? Obelisk?

Smutna kobieta spogląda z balkonu w dół. Takie zdjęcie pojawiło się na serwisie Allegro.pl. Na odwrocie znajdował się dopisek "Warszawa 1944 maj". Gdzie zrobiono fotografię?

W tle ulica, skwerek. I słupek otoczony barierkami. To on przykuł uwagę blogerów. Pomnik, obelisk? Ogrodzenie jakby opada w dół. A więc miejski szalet!

Okazało się, że taki był u zbiegu ulic Kruczej, Mokotowskiej i Piusa XI (obecnie Piękna)

Widać to na tym zdjęciu:

SzaletWarszawska identyfikacja

Fotografię zasmuconej kobiety wykonano z balkonu na drugim piętrze kamienicy przy ul. Piusa XI nr 18. Za jej plecami widać narożny wykusz budynku. Sam szalet powstał zaś w latach 30. XX wieku. Przetrwał do dziś, obecnie działa tam lokal gastronomiczny. Tak miejsce wyglądało w 2014 roku:

Były szalet publicznyGoogle Street View

Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Fotografia z albumu Marka Kwiatkowskiego, Warszawa. Z ruin do życia, NeoMedia, 2007, s. 48

Dawny szyld i poszukiwania nazwiska

To zdjęcie, jak piszą blogerzy, mogło być zrobione w zasadzie wszędzie. Zniszczone budynki, "Jadłodajnia", szyld Spółdzielni Pracy "Pogrzeb". Poziom trudności tylko pobudził ich apetyty na rozwiązanie zagadki.

Do identyfikacji zdjęć grupa często korzysta z "przeszukiwarki" książek adresowych Genealogy Indexer. Wystarczy wpisać tam nazwisko z przedwojennego szyldu i gotowe - mamy wyniki ze starych książek adresowych.

Pod powojennym szyldem na zdjęciu członkowi Warszawskiej identyfikacji udało się odczytać napis: "...D POGRZEBOWY J. .........YŃSKI", niżej zaś fragment daty "...875". A więc zapewne zakład pogrzebowy istniejący od 1875 r. Bloger wrzucił do Genealogy Indexera słowo "pogrzebowy" i z listy dostępnych nazwisk wybrał pasujące: "J. PEŁCZYŃSKI, Zakł. pogrzebowy, Nowy Świat 50, tel. 24360".

Jeszcze tylko potwierdzenie. Na zdjęciu ze strony warszawa1939.pl widać napis "Zakład pogrzebowy", a styk budynków nr 50 i 48 jest taki sam jak na badanej fotografii. Kolejny sukces.

Tak wyglądało miejsce w 2014 r.:

Nowy Świat 48 i 50Google Street View

Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Wystarczył detal, żeby odgadnąć tajemnice tych zdjęć Ebay.de

Warszawa czy nie Warszawa?

To zdjęcie pojawiło się na portalu Ebay.de. Według opisu powstało w Warszawie. Jest tu linia tramwajowa (wskazuje na to trakcja elektryczna), po prawej nowoczesna zabudowa. Szyld apteki świadczy, że zdjęcie wykonano w Polsce. Ale czy na pewno w stolicy?

Blogerzy byli sceptyczni. Żadne przedmieście nie pasowało im do widocznej tu drogi o słabej nawierzchni, na której dodatkowo nie widać samochodów. Modernistyczne kamienice i jednotorowa linia także nie wyglądały na warszawskie.

Stolica została wykluczona. W jakich jeszcze miastach podczas okupacji jeździły tramwaje? Blogerzy wyeliminowali Łódź, gdzie rozstaw torów jest nieco mniejszy. Odpowiedź czaiła się bliżej. To ul. 11 listopada w Grodzisku Mazowieckim, apteka jest tam zresztą do dziś. Mniej szczęścia miał widoczny na zdjęciu odcinek linii tramwajowej zlikwidowany w 1966 r.

Obecnie ulica jest deptakiem:

Grodzisk MazowieckiGoogle Street View

Więcej o:
Komentarze (47)
Miesiącami wpatrywali się w te zdjęcia. Wystarczyło spojrzeć na te detale, by rozwiązać zagadkę
Zaloguj się
  • haslotrzy

    Oceniono 93 razy 81

    Mniejsza o drobne uchybienia. Kolesie wykonują GENIALNĄ robotę. Gratuluję (i trochę zazdroszczę...).

  • petramark

    Oceniono 33 razy 31

    Chyba "Lecznica dworcowa", a nie "Przychodnia..."?

  • nikanor

    Oceniono 23 razy 17

    Oj, stokrotne dzięki za namiar na tego bloga! Wspaniałości!

  • Agata Koers

    Oceniono 13 razy 13

    Mam pytanie do tego kto wrzucil to zdjecie do sieci - skad je macie? szczerze to jest moja babcia w wieku 23 lat na balkonie u swojej mamy.. ale skad ta fotka znalazla sie w necie? moge prosic o info?dziekuje

  • staq

    Oceniono 6 razy 6

    FANTASTYCZNA sprawa. Szacunek dla pasjonatów!

    PS. Teraz żałuję, że kiedys na bazarze staroci nie kupiłem starego albumu rodzinnego zaczynajacego się od XIX/XX w. wraz ze sporym plikiem późniejszych zdjęć małoformatowych (widocznie likwidowano mieszkanie po kimś, kto zmarł samotnie) Było tam dużo zdjęć różnych miejsc i budynków... kosztowało to grosze. Wahałem sie, ale pomyślałem - a co ja z tym zrobię? Lepiej za te pieniadze kupię starą filiżankę ...
    (Filiżanka wkrótce się stłukła)

  • siwywaldi

    Oceniono 6 razy 6

    Do spierających się w temacie skracania nazw ulic poprzez pominięcie imienia:

    Mniej więcej do połowy lat 70-tych ub. wieku, kobaltowo-białe tabliczki z nazwami ulic w Warszawie NIE ZAWIERAŁY imion. Była więc np. Madalińskiego, Moniuszki, Pankiewicza itd. Niestety nie pamiętam jak było z Emilii Plater. Natomiast w wielu przypadkach dochodziło do śmiesznych przeinaczeń np. z ulicami: Odyńca czy Komarowa. A już prawdziwy rekord "wpadek", budziła ulica Oczki :-)

  • Ewa Eytner

    Oceniono 5 razy 5

    Szalet u zbiegu Kruczej, Mokotowskiej i Pięknej nieraz uratował mi życie, a przynajmniej honor ;) Od razu go poznałam, bo choć urodziłam się dużo pózniej, niż zrobiono zdjęcie, to on jeszcze wiele lat funkcjonował jako szalet, a nie jako lokal gastronomiczny. W którym notabene nigdy nie byłam, bo by mi się piwko zle kojarzyło ;)

  • Dariusz Nowak

    Oceniono 13 razy 5

    To akurat prawidłowa forma. Zwyczajowo tylko Plater występuje zawsze z imieniem. Za niedopuszczalne jest nazywanie ulic "Olbrachta" "Jagiełły" czy "Chrobrego" - krew zalewa.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX