Tak wyglądały pochody pierwszomajowe w PRL. Był to świetnie wyreżyserowany, propagandowy spektakl

W PRL- u Święto Pracy było drugim najważniejszym świętem państwowym obok Święta Odrodzenia. Jak wyglądało wydarzenie? Przypominało świetnie wyreżyserowany spektakl. Nic nie było tu przypadkowe. Zobaczcie sami.
Pochody Pierwszomajowe Pochody Pierwszomajowe Zbyszko Siemaszko/ Narodowe Archiwum Cyfrowe

Świetnie wyreżyserowany spektakl

W PRL- u Święto Pracy było drugim najważniejszym świętem państwowym obok Święta Odrodzenia. Jak wyglądało wydarzenie? Przypominało świetnie wyreżyserowany spektakl. Nic nie było tu przypadkowe. Zobaczcie sami.

Loża honorowa. Widoczni od lewej w pierwszym rzędzie: Edward Babiuch, Przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, I sekretarz PZPR Władysław Gomułka, Prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz oraz Zenon Kliszko (1. z prawej). Loża honorowa. Widoczni od lewej w pierwszym rzędzie: Edward Babiuch, Przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, I sekretarz PZPR Władysław Gomułka, Prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz oraz Zenon Kliszko (1. z prawej). Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Święto Pracy

Od początku lat 50. centralne uroczystości z okazji Święta Pracy odbywały się przede wszystkim w Warszawie. Najpierw otwierało je przemówienie I sekretarza PZPR. Następnym elementem wydarzenia był pochód. Ruszał na hasło: 'Niech się święci 1 maja', które wypowiadał Bolesław Bierut.

Na zdjęciu: Loża honorowa. Od lewej w pierwszym rzędzie: Edward Babiuch, Przewodniczący Rady Państwa Aleksander Zawadzki, I sekretarz PZPR Władysław Gomułka, Prezes Rady Ministrów Józef Cyrankiewicz oraz Zenon Kliszko (1. z prawej).

Trybuna honorowa (ul. Marszałkowska) podczas pochodu. W tle widoczny fragment Pałacu Kultury i Nauki. Trybuna honorowa (ul. Marszałkowska) podczas pochodu. W tle widoczny fragment Pałacu Kultury i Nauki. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Pochód

Trybuna honorowa (ul. Marszałkowska) podczas pochodu. W tle widoczny fragment Pałacu Kultury i Nauki.

Uczestnicy pochodu podczas przemarszu ulicą Marszałkowską. W tle widoczne zabudowania ul. Świętokrzyskiej. Na czele pochodu niesione flagi. Z lewej widoczne ramię podnośnika z filmującymi pochód operatorami kamer. Uczestnicy pochodu podczas przemarszu ulicą Marszałkowską. W tle widoczne zabudowania ul. Świętokrzyskiej. Na czele pochodu niesione flagi. Z lewej widoczne ramię podnośnika z filmującymi pochód operatorami kamer. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Ulicą Marszałkowską

Na początku PRL pochód przemieszczał się ulicą Marszałkowską. W 1952 roku przeniesiono uroczystości na Aleje Jerozolimskie. Dlaczego? Chodziło o to, aby uczestnicy przemaszerowali przed nowo otwartym Domem Partii, siedzibą Komitetu Centralnego PZPR.

Na zdjęciu: Uczestnicy pochodu podczas przemarszu ulicą Marszałkowską. W tle widoczne zabudowania ul. Świętokrzyskiej. Na czele pochodu niesione flagi. Z lewej widoczne ramię podnośnika z filmującymi pochód operatorami kamer.

Uczestnicy pochodu podczas przemarszu ulicą Marszałkowską. Widoczny transparent z napisem: 'Niech żyje pokój i przyjaźń między narodami'. Uczestnicy pochodu podczas przemarszu ulicą Marszałkowską. Widoczny transparent z napisem: 'Niech żyje pokój i przyjaźń między narodami'. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Pracownicy największych stołecznych fabryk, hutnicy, metalowcy

A jak wyglądał sam pochód? - Maszerujący podzieleni byli na kolumny, które zajmowały w całym spektaklu jasno określone miejsce. Na czele szedł zwykle poczet sztandarowy PZPR, tuż za nim zaś słuchacze szkół partyjnych - przyszła kadra kierownicza 'przewodniej siły Narodu' - wyjaśnia Tomasz Leszkowicz, szef portalu historycznego Histmag.org.

W pochodzie szli pracownicy największych stołecznych fabryk, hutnicy, metalowcy z FSO i Ursusa, robotnicy z Kasprzaka, Nowotki, Róży Luksemburg, Waryńskiego. Pierwsza - tradycyjnie Wola, następnie przedstawiciele innych dzielnic Warszawy.

Uczestnicy pochodu z flagami. W tle widoczny fragment Pałacu Kultury i Nauki. Uczestnicy pochodu z flagami. W tle widoczny fragment Pałacu Kultury i Nauki. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Maszerujące kolumny

Tomasz Leszkowicz: Porównanie stalinowskiego pochodu do teatru jest trafne jeszcze z jednego powodu - maszerujące kolumny były swoistym przedstawieniem socjalistycznego świata. Reprezentanci różnych zawodów posiadali charakterystyczne dla nich atrybuty - górnicy szli w kaskach, hutnicy w ubraniach ochronnych, junacy Służby Polski nieśli łopaty, chłopi byli ubrani w stroje ludowe, a lekarze i pielęgniarki w białe kitle. Wielkim zainteresowaniem cieszyła się zwykle też symbolizująca siłę i sprawność kolumna sportowców, którą uświetniały pokazy akrobatyki (np. budowanie piramid).

Pracownicy Huty Warszawa w strojach roboczych na pl. Dzierżyńskiego obok pałacu Błękitnego. Pracownicy Huty Warszawa w strojach roboczych na pl. Dzierżyńskiego obok pałacu Błękitnego. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

"Scenki rodzajowe"

Jednak i to nie było najbardziej spektakularne - stałym elementem pochodu były 'scenki rodzajowe' rozgrywające się na specjalnych platformach, w których przedstawiano wyidealizowane obrazki z życia socjalistycznego świata pracy, takie jak np. praca murarzy, nowe ambulatorium czy tunel metra z jeżdżącym w nim pociągiem. W kolumnach chłopskich nie brakowało także nowoczesnego sprzętu rolniczego, symbolizującego przemiany życia na wsi.

Pochód pierwszomajowy na ulicy Świętokrzyskiej. Pielęgniarki w pochodzie. Pochód pierwszomajowy na ulicy Świętokrzyskiej. Pielęgniarki w pochodzie. Fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Weterani ruchu robotniczego

Szczególne miejsce w pochodzie zajmowali także weterani ruchu robotniczego (często przepasani np. wstęgą z napisem '1905 r.') oraz przodownicy pracy (ci na szarfach mieli wypisane procenty, o jakie przekroczyli normy produkcyjne).

Pochód pierwszomajowy na ulicy Świętokrzyskiej. Pochód pierwszomajowy na ulicy Świętokrzyskiej. Fot. Grażyna Rutowska / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Maszerujący tłum

Maszerujący tłum wymachiwał flagami i czerwonymi szturmówkami, niósł transparenty z wypisanymi na nich hasłami propagandowymi i wznosił odpowiednie okrzyki. Nad głowami defilujących znajdowały się portrety klasyków marksizmu-leninizmu i liderów świata socjalistycznego, nie tylko zresztą Marksa, Lenina, Stalina i Bieruta, ale także przywódców bratnich państw i partii komunistycznych na Zachodzie - wyjaśnia Tomasz Leszkowicz.

Na zdjęciu: Pochód pierwszomajowy na ulicy Świętokrzyskiej.

 

Pochody pierwszomajowe. Pochody pierwszomajowe. Pochody pierwszomajowe. źródło: Antonina Zbyszewska-Mildner

Centralny przemarsz

Po 1956 roku tradycyjnie już centralny przemarsz organizowano na ul. Marszałkowskiej, od placu Grzybowskiego do placu Konstytucji, z trybuną honorową ustawioną pod Pałacem Kultury i Nauki.

A to zdjęcie unikatowe, bo kompletnie nieznane. Pochodzi z prywatnych zbiorów rodziny, która prowadzi w Warszawie zakład fotograficzny od czasów okupacji. Pokazała je nam Antonina Zbyszewska-Mildner, która zresztą idzie na przedzie pochodu pierwszomajowego.

Obcokrajowcy obserwujący pochód na pl. Konstytucji. Obcokrajowcy obserwujący pochód na pl. Konstytucji. Fot Zbyszko Siemaszko/Narodowe Archiwum Cyfrowe

Uchodźcy z Zachodu

W przemarszu zawsze podkreślano udział uchodźców z Zachodu, w tym m.in. przebywających w Polsce sierot koreańskich. Całości towarzyszył także swoisty blok satyryczny - na platformach pokazywano aktorów przebranych w szpetne maski i udających Churchilla, Trumana, Eisenhowera, Adenauera i żołnierzy amerykańskich ubranych w mundury przypominające uniformy SS. Postaciom tym towarzyszyły bomby atomowe i worki z napisem 'Cyklon B'. Toporne widowisko miało na celu obśmianie wroga.

Na zdjęciu: Obcokrajowcy obserwujący pochód na pl. Konstytucji.

Na zdjęciu: Adolf Dymsza Na zdjęciu: Adolf Dymsza Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe / BOSZ

Adolf Dymsza

Na zakończenie pochodu pierwszomajowego na placu Konstytucji organizowano występy artystyczne. Wśród gwiazd: Adolf Dymsza, 1954 rok.

Święto 1 maja. Święto 1 maja. Święto 1 maja. Fot. John Reps / zbiory należą do kolekcji Cornell University

Zdjęcia Johna Repsa

Zdjęcia z święta 1 maja znajdują się także w zbiorach amerykańskiego urbanisty Johna Repsa i pochodzą ze zbiorów biblioteki Uniwersytetu Cornell. Na zdjęciu: centrum Warszawy, okolice pl. Defilad.

Na zdjęciu: Ewa Spychalska, prezydent RP Aleksander Kwaśniewski i minister zdrowia Jacek Zochowski Na zdjęciu: Ewa Spychalska, prezydent RP Aleksander Kwaśniewski i minister zdrowia Jacek Zochowski Fot. Wojciech Druszcz / Agencja Gazeta

Alternatywne pochody

Po 1981 roku stołeczny pochód zmienił trasę, przemieszczając się z placu Grzybowskiego, przez plac Zwycięstwa (ob. Piłsudskiego), plac Teatralny aż do placu Dzierżyńskiego (obecnie plac Bankowy).

W tym czasie rozpoczęły się również alternatywne pochody, organizowane przez Solidarność. - Były to manifestacje przeciwko oficjalnym obchodom władzy - mówi internowany w PRL-u Michał Gruszczyński ps. 'Niedźwiedź'. Trwały one jeszcze w latach 90.

Na zdjęciu: Ewa Spychalska, prezydent RP Aleksander Kwaśniewski i minister zdrowia Jacek Zochowski.

Przeciwnicy pochodu, 1995 rok Przeciwnicy pochodu, 1995 rok Fot. Wojciech Druszcz / Agencja Gazeta

Przeciwnicy pochodu

Na zdjęciu: Przeciwnicy pochodu 1 maja, połowa lat 90. XX wieku oraz mężczyzna z ulotką PPS Robotnik.

Mężczyzna z ulotka PPS Robotnik, 1995 rok.Wojciech Druszcz / Agencja Gazeta


 

Pochody pierwszomajowe, lata 90. XX wieku. Pochody pierwszomajowe, lata 90. XX wieku. Fot. Wojciech Druszcz / Agencja Gazeta

Połowa lat 90.

Na zdjęciu: Przeciwnicy pochodu 1 maja, połowa lat 90. XX wieku.

Więcej o:
Komentarze (147)
Tak wyglądały pochody pierwszomajowe w PRL. Był to świetnie wyreżyserowany, propagandowy spektakl
Zaloguj się
  • jacekczewa

    Oceniono 83 razy 65

    przeciez to nic się nie różni od popie...nych miesięcznic.....propaganda i oszołomstwo....tyle tylko że wtedy 1 raz w roku a teraz co miesiąc

  • otopolskiepieklo

    Oceniono 42 razy 36

    a w panstwie PIS te czewone sztandary zastąpiono zielonymi/czarnymi i brunatnymi koszulami

  • krzysztof_ptk

    Oceniono 43 razy 33

    To jest wizja nowego spoełczeństwa PiS, które zwarcie manifestuje, maszeruje, powiewa flagami i demonstruje swoją jedność. A kto z nimi nie maszeruje ten należy do tego drugiego sortu,

  • newpatric

    Oceniono 40 razy 32

    Kiedyż w PZPR dziś w PIS.

    Łezka się w oku kręci czerwonej gwardii Kaczyńskiego.

    Drodzy towarzysze z PIS obyście się udławili leninowskim pozdrowieniem.

  • cyreliusz

    Oceniono 28 razy 26

    TWÓRCĄ ŚWIĘTA 1-maja nie był ustrój socjalistyczny.
    Powstało jeszcze przed 1 wojną światową.
    Jako protest przed wyzyskiwaniem bardzo ubogich.

    Dziś robotnicy mają ZNÓW o co walczyć.
    Ci zatrudniani "na czarno" bez umów o pracę, bez składek emerytalnych, bez ubezpieczenia zdrowotnego.

  • vomitorium1

    Oceniono 27 razy 25

    "Najpierw otwierało je przemówienie I sekretarza PZPR. Następnym elementem wydarzenia był pochód. Ruszał na hasło: 'Niech się święci 1 maja', które wypowiadał Bolesław Bierut."
    na szczęście
    to było raz w roku
    (a nie co miesiąc)

  • otopolskiepieklo

    Oceniono 30 razy 22

    ale w PRL była trybuna honorowa, na kórej oprócz sekretarza PZPR staki/siedzieli też inni

    a dziś?

    tylko jeden włazi na drabinkę i tokuje

    jeśli na to spojrzeć tak, to wtedy była większa demokracja niż dzis w PIS :))))

  • kaczyzmowi_stop

    Oceniono 30 razy 22

    Chciałbym przypomnieć, że Bolesław Bierut jako prezydent, uczestniczył również w procesjach bożego ciała w sposób bardzo aktywny. Niósł baldachim nad klechą. Procesje kościelne za Bieruta i Stalina były bardzo liczne i legalne, podobnie jak religia w szkołach i stopnie na świadectwach.

  • lottare21

    Oceniono 36 razy 20

    Ożesz..Pozdrawiamy kierownictwo partii PiS.Taki sam niekontrolowany psychiatryk wtedy jak i dziś.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX