Uratowali słynną warszawską kamienicę! 'W stolicy jest wiele opuszczonych miejsc, ale to jest wyjątkowe'

'Sądny dzień' - napisało stowarzyszenie 'Kamień i co?', które walczy o zachowanie starych budynków. A było o co walczyć. Kamienica przy ul. Waliców 14 na warszawskiej Woli to jeden z niewielu budynków, które znajdowały się na terenie getta i przetrwały do dziś. Teraz została zabytkiem.

"Sądny dzień" ostańca

Jedna z najsłynniejszych kamienic w Warszawie została wpisana do rejestru zabytków. Od dawna walczyli o to mieszkańcy, a także stowarzyszenia 'Kamień i co?' i Wola Mieszkańców.

Udało się 30 marca tego roku. Wtedy to Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał zespół oficyn przy ul. Waliców 14 do rejestru zabytków. Stowarzyszenie 'Kamień i co?' określiło to jako 'sądny dzień'.

Aktywiści długo zabiegali o zachowanie zaniedbanej kamienicy, która była przeznaczona do wyburzenia. Opublikowali petycję, pod którą podpisało się prawie 2000 osób, nagłaśniali sprawę, kontaktując się z konserwatorem zabytków, urzędem dzielnicy, a nawet prezydent miasta.

'Zwieńczeniem tej kilkumiesięcznej walki jest właśnie całkowita ochrona konserwatorska obiektu' - pisze stowarzyszenie. 'Nie składamy broni, teraz będziemy prowadzić bój o zabezpieczenie dachu. Najbardziej charakterystyczny Wolski Ostaniec przetrwa' - zaznacza.

Przypominamy nasz tekst z zeszłego roku. Jak wtedy wyglądał ostaniec?

Waliców 14 Waliców 14 Feliks Świrczewski

"Uwaga. Grozi zawaleniem"

Przypominamy fascynującą historię kamienicy przy Waliców i pokazujemy ją od środka. Żeby się tam dostać, nie wystarczy wejść przez drzwi - potrzebna jest drabina, a przynajmniej deska. Wielu ignoruje jednak napis 'Uwaga. Grozi zawaleniem'. Ryzykuje, by zobaczyć, co pozostawili po sobie mieszkańcy, którzy żyli tam raptem kilkanaście lat temu.

Słynny warszawski muralFeliks Świrczewski

Zamurowane okna i drzwi, wybite szyby czy blaszany parkan wokół kamienicy sprawiają ponure wrażenie. A jednak nie brakuje ludzi, którzy przystają tu na dłuższą chwilę.

Swoje miejsce znalazły tu dziecięce zabawki Swoje miejsce znalazły tu dziecięce zabawki Feliks Świrczewski

Zostały nawet prywatne zdjęcia

Zaledwie trzynaście lat temu przy Waliców 14 mieszkało czterech lokatorów. Mimo że budynek popada w ruinę, ci, którzy mieli okazję zajrzeć do środka, mają wrażenie, że czas się tam zatrzymał.

Kamienica przy WalicówFeliks Świrczewski

Wśród rozprutych pieców, wyrwanych instalacji ze ścian, śladów bytności bezdomnych znajdziemy też pamiątki po dawnych mieszkańcach. Opuszczając w pośpiechu swoje mieszkania zostawili oni nie tylko meble, gazety, kalendarze, plakaty, ubrania, dziecięce zabawki, ale nawet prywatne zdjęcia.

Kamienica przy Waliców Kamienica przy Waliców Feliks Świrczewski

"Nie było czasu"

Takie miejsca fascynują. Feliks Świrczewski wybrał się na Waliców 14 ze swoim aparatem w styczniu 2017 r.

Meble i sterta ubrańFeliks Świrczewski

- Z jakichś względów ludzie nie zabierają wszystkiego - opowiada. - Moja znajoma, jak się wyprowadzała z rodzicami z innej kamienicy - bo ta musiała być wykwaterowana - zostawili mnóstwo rzeczy. Książki, dokumenty, stare rodzinne zdjęcia. Kiedy zapytałem dlaczego, stwierdziła, że nie było czasu. Była święcie przekonana, że jak to tam zostawili, to będzie leżeć w nieskończoność. Ba, nawet ma klucze do tego mieszania. Dziś żałuje, że nie zabrała wszystkiego - tłumaczy Świrczewski w rozmowie z Metrowarszawa.pl

Kamienica na Waliców Kamienica na Waliców Feliks Świrczewski

"Życie w zawieszeniu"

Czy coś go zdziwiło na miejscu? - Zastanawiałem się, jakie uczucia towarzyszyły ludziom, którzy mieszkali na ostatnich piętrach przy ścianie amputowanej części kamienicy. Takie życie w zawieszeniu - tłumaczy fotograf i dodaje: Było tam również coś na kształt szybu. Albo napowietrzającego, albo do wind. Zakończonego szklanym stożkowatym dachem z szyb. To mnie zaskoczyło. Takiego rozwiązania jeszcze nie widziałem.

W kamienicy ostała się nawet umywalkaFeliks Świrczewski

Stare skany z gazet Stare skany z gazet Feliks Świrczewski

20 metrów od muru getta

Ale Feliks Świrczewski nie jest jedyną osobą, którą przyciąga klimat tajemniczego budynku. Nie ma tygodnia bez choćby jednej wycieczki żydowskiej. Opuszczoną kamienicę, projekt znanego warszawskiego architekta Józefa Napoleona Czerwińskiego, chcą zobaczyć potomkowie dawnych mieszkańców i pasjonaci historii.

Wnętrze kamienicyFeliks Świrczewski

To niemy świadek przeszłości. W czasie okupacji podczas II wojny światowej kamienica była częścią getta żydowskiego. Znajdowała się dosłownie 20 metrów od muru dzielącego 'podludzi' od świata. To jeden z niewielu budynków getta, który zachował się do dziś.

Fotografia pozostawiona przez mieszkańców Fotografia pozostawiona przez mieszkańców Feliks Świrczewski

Słynni mieszkańcy

Front kamienicy uległ zniszczeniu najprawdopodobniej od bomby lotniczej. Po zachodniej stronie widzimy brudny czerwony mur ze śladami po uderzeniach pocisków.

To tu mieszkał żydowski śpiewak oraz pisarz Menachem Kipnis i syn artysty - malarza malującego plakaty filmowe, poeta i tekściarz Władysław Szlengel. Po likwidacji 'małego' getta w 1943 roku, ukrywała się tutaj grupa Żydów, m.in. dr Edward Reichter.

Słownik wiedzy obywatelskiejFeliks Świrczewski

W kamienicy można natknąć się na nietypowe przedmioty, jak zdjęcie weselne pary - prawdopodobnie wykonane kilkadziesiąt lat temu. A także 'Słownik Wiedzy Obywatelskiej' PWN z 1970 r., z którego korzystali uczniowie szkół zawodowych i ogólnokształcących.

Kamienica przy WalicówFeliks Świrczewski

Są również rzeczy bardziej oczywiste, po których można wywnioskować, kiedy kamienica była zamieszkiwana - kalendarze z lat 80. czy plakaty amerykańskich boysbandów z lat 90.

Opuszczona kamienica na Waliców Opuszczona kamienica na Waliców Feliks Świrczewski

14 osób w jednym mieszkaniu

- Na Waliców byliśmy pół roku - wspomina Edward Reichter. Opisuje, jakie wtedy panowały warunki.

- W jednym pomieszczeniu mieszkało 14 osób. Wśród nich rodzina Grynbergów z 16-letnim synem, Bolkiem, Abeb - znany i bogaty łódzki fabrykant wraz z żoną, starsze małżeństwo Czertów - ludzie nieustępliwi, którzy chcieli mieć maksimum wygód nawet kosztem innych, znany warszawski antykwariusz Kienzingow, 11-letni chłopiec o wyglądzie semickim oraz siedmioletnia siostra o ślicznej aryjskiej twarzy - wymienia.

Opuszczona kamienica na WoliFeliks Świrczewski

Jak dodaje, wszystkich ich ukrywał Sergiusz - białogwardyjski oficer, właściciel ziemski spod Stolina na Białorusi.

Właściciele zostawili też stare zakurzone radio Właściciele zostawili też stare zakurzone radio Feliks Świrczewski

Nie chcą, by zburzyli słynną kamienicę. "W stolicy jest wiele opuszczonych miejsc, ale to jest wyjątkowe"

Dalsze losy kamienicy nie są obojętne jej byłym mieszkańcom. - Bardzo mi szkoda tego budynku - opowiada Michał, który kilka lat temu mieszkał pod numerem 19 przy Waliców 14.

- Przedwojenna, piękna kamienica. Słyszałem, że ma być przeznaczona do wyburzenia i martwi mnie to. Ale podejrzewam, że gdyby została odrestaurowana przez miasto, to chwila moment znalazłby się jakiś właściciel z podrobionymi papierami - mówi.

Jego zdaniem, prezydent Hanna Gronkiewicz Waltz, by to 'przybiła'. - Miasto jedynie straciłoby pieniądze. Niestety, ale tak w Polsce wygląda zajmowanie się starymi kamienicami - dodaje.

Kamienica na Waliców Kamienica na Waliców Feliks Świrczewski

"Wszędzie blisko. Spacery po Starówce to była norma"

Michał wspomina, jak się mieszkało przy Waliców. - Zdawałoby się, że życie w kamienicy, która była świadkiem tylu przerażających wydarzeń, mogło działać na mnie depresyjnie. Ale nic z tych rzeczy - przekonuje.

Na Waliców mieszkał przez trzy lata. - To było moje pierwsze mieszkanie po wyprowadzce od rodziców. Ten okres wspominam świetnie. Wszędzie blisko. Spacery po parku Saskim, Krasińskim, Starówce, centrum to była norma - opowiada.

Część dobrze wyposażonej kuchniFeliks Świrczewski

Wcześniej, jak mówi, przez 25 lat mieszkał na Muranowie. - Uwielbiam takie stare zabudowania. Zniszczone bądź odnowione, dla mnie nie ma różnicy. Można wręcz powiedzieć, że te pierwsze działają na mnie kojąco.

Zniszczone schodyFeliks Świrczewski

Sądząc po malowidłach - kiedyś był to pokój dziecięcy Sądząc po malowidłach - kiedyś był to pokój dziecięcy Feliks Świrczewski

"Ta jest wyjątkowa"

Konserwatorzy zabytków są doskonale zaznajomieni z tematem. - Waliców 14? Och, tak. Takich niszczejących kamienic jest w stolicy bardzo dużo, ale ta jest wyjątkowa. W końcu znajdowała się na terenie getta - mówi w rozmowie z Metrowarszawa.pl stołeczny konserwator zabytków Michał Krasucki.

Jak podkreśla, budynek jest w gminnej ewidencji zabytków od 2012 roku. Do rejestru nie wpisał jednak potem budynku wojewódzki konserwator zabytków, a to dla kamienicy jedyna szansa na przetrwanie. Powiatowy Inspektor nadzoru Budowlanego nakazał rozbiórkę budynku w sierpniu 2015 roku w ciągu dwunastu miesięcy. "Nie nadaje się do remontu" - argumentowano wówczas. Ale sprawa aż do niedawna wciąż była w toku.

Waliców 14 w śniegu Waliców 14 w śniegu Feliks Świrczewski

"Nie posiada ona szczególnych wartości zabytkowych"

Kamienica jest własnością miasta i obecnie nie ma do niej roszczeń. Takie informacje w zeszłym roku otrzymaliśmy od Mariusza Gruzy, rzecznika prasowego dzielnicy Wola.

Wiara czyni cudaFeliks Świrczewski

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozpatrywało zażalenie, które wpłynęło od Stowarzyszenia Zespołu Opiekunów Zabytków 'ZOK' na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (MWKZ). Jak potwierdza Rzecznik Prasowy Konserwatora Zabytków Agnieszka Żukowska, postanowieniem z 26 lipca 2013 r. MWKZ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków kamienicy na Waliców, uznając, iż "nie posiada ona szczególnych wartości zabytkowych". - Urząd Dzielnicy Wola czeka na rozstrzygnięcia w tej sprawie. Od tego, czy ten obiekt będzie zabytkiem uzależniamy decyzję co do jego przyszłości - mówił nam w 2017 r. Gruza.

***

Jak wam się podoba kamienica przy Waliców? Co myślicie o decyzji konserwatora zabytków? Piszcie na listy_do_metrowarszawa@agora.pl.

Więcej o:
Komentarze (73)
Uratowali słynną kamienicę. Pamięta czasy wojny. "W stolicy jest wiele opuszczonych miejsc, ale to jest wyjątkowe"
Zaloguj się
  • egonw3

    Oceniono 127 razy 127

    Polecam historię zabytkowej zajezdni tramwajów konnych w Gdańsku Oliwie. Kupiona za bardzo drobny ułamek wartości przez męża pani poseł Pis Arciszewskiej-Mielewczyk i doprowadzona przez to małżeństwo do ruiny. Doprowadzili przy użyciu metod stosowanych przez "czyścicieli kamienic" (odcinanie mediów, pożary itp) do wyprowadzenia się mieszkających tam ludzi. Potem pan Mielewczyk rozbił się helikopterem pozostawiając w spadku wiele niezapłaconych faktur, a pani poseł PiS uciekła z jego majątkiem na Cypr. Na ruinie zarabia umieszczając na niej nielegalne reklamy i czeka na zawalenie. PiS uwalał wszystkie interwencje konserwatorów zabytków. Jak się całkiem zawali (już nie ma dachu), sprzeda developerom.

  • honeysuckle7

    Oceniono 114 razy 84

    Tak wyglada w Polsce troska o dziedzictwo kulturowe i materialne. Ta kamienica to jedna z ostatnich i nielicznych swiadkow przedwojennej tozsamosci Warszawy. Nie mowiac juz o niemieckim bestwialstwie i barbarzynstwie. Powinno sie ja chronic tak samo jak Zamek Krolewski. Albo i bardziej: bo jest autentyczna i prawdziwa.

  • c_lod

    Oceniono 70 razy 56

    Ta kamienica jest w stanie absolutnej ruiny. Wygląda dziś naprawdę świetnie jeśli się bierze pod uwagę kontekst. Stała się właściwie rzeźbą - mieszkam w OZŻB obok więc widzę ją niemal codziennie. Nie chciałbym by zniknęła. Wiem, że władze również miałyby problem, by ją tak po prostu zniknąć z powierzchni. Natomiast każdy pomysł na to miejsce kojarzy się z morzem pieniędzy, które trzebaby wydać. Może - w obliczu powstających wokoło wielkich wieżowców i biurowców - warto? Byłbym za. Ale to pewnie dopiero jak te biurowce powstaną. Czyli ok. 2020 - kiey Biedroń już zostanie prezydentem.

  • horatio_valor

    Oceniono 55 razy 51

    >"Opuszczoną kamienicę (...) chcą zobaczyć przodkowie dawnych mieszkańców i pasjonaci historii."

    Na jakim etapie trzeba skończyć edukację, żeby nie odróżniać znaczenia wyrazów "przodek" i "potomek"? Wczesnoszkolnym? Ale tacy pewnie biorą najmniej za wklejanie w niusrumie gazeta.pl.

  • an1005

    Oceniono 59 razy 39

    Cudo, przynajmniej z wewnatrz Tak malo jest takich pozostałosci w stolicy. WRZESZCZy o zostawienie jej i odnowienie.

  • yohanan

    Oceniono 43 razy 29

    W tej kamienicy mieszkał poeta getta warszawskiego Władysław Szlengel...
    Szkoda, że nie ma tam choćby wzmianki o nim - wybitna postać.

  • dante_waw

    Oceniono 56 razy 28

    Spadkobiercy dozywajacy szczesliwie swoich 156 urodzin w Argentynie, juz podpisuja pelnomocnictwo mecenasowi N. na ta kamienice...

    Niezawisli sedziowie ochoczo dopilnuja aby sprawiedliwy i prawomocny wyrok przywrocil ten budynek wlascicielom... najwazniejsze jest przeciez swiete prawo wlasnosci....

  • kali555

    Oceniono 28 razy 28

    ganialem po niej z kolegami za malolata.
    nawet kominki byly w mieszkaniach.

  • lech2011

    Oceniono 39 razy 27

    Nie chcą, by zburzyli słynną kamienicę

    Jak nie chcą, to niech kupią teren z tą ruiną, odremontują i zamieszkają tam.
    Wielu rzeczy nie chcemy, ale takie jest życie.

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX