Tak wyglądała Praga w latach 70. 'Nie trzeba wyjeżdżać na Amazonkę, żeby dostać po ryju'

Miał 22 lata, kiedy postanowił pojechać na Pragę i zrobić tam jedyny w swoim rodzaju reportaż. 'Nikt tam nie jeździł, nie było takiej potrzeby, celem socjalizmu było chwalenie się rzeczywistością, a nie pokazywanie obdrapanych murów, nędzy i brudu. A ja szukałem wyzwania. Okazało się, że nie trzeba wyjeżdżać na Amazonkę, żeby dostać po ryju' - mówi Jerzy Woropiński, autor zdjęć Pragi z lat 70., wydanych w albumie 'Praga w Starej Fotografii' (2015).
Praga z lat 70. Fotografia Jerzego Woropińskiego Praga z lat 70. Fotografia Jerzego Woropińskiego Jerzy Woropiński - "Praga w starej fotografii" / Wydawnictwo BOSZ

"Nienawidziłem Pragi"

Spodobało ci się? Polub nas

Jerzy Woropiński urodził się na Pradze, a dokładnie na ulicy Grajewskiej. - W czasie okupacji Niemcy zabrali mojej rodzinie dom i przenieśli do lokum na Pradze, gdzie toczyło się naprawdę koszmarne życie - opowiada.

Fotograf spędził na Grajewskiej 20 lat. Gdy tylko nadarzyła się okazja, uciekł na drugą stronę Wisły. - Nie cierpiałem Pragi. Nie pasowałem tam, gdybym miał zostać, musiałbym żyć tak, jak pozostali. A to nie wchodziło w grę - mówi. - Przeniosłem się na Żoliborz i zacząłem pracować w agencji fotograficznej Interpress - dodaje.

Na zdjęciu: Ulica Ząbkowska, okolice Brzeskiej.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Ulica Ząbkowska była przedłużeniem Bazaru Różyckiego

Szybko okazało się, że umiejętności fotograficzne młodego chłopaka znacznie odbiegają od tych prezentowanych przez jego kolegów z agencji.

- Musiałem się doszkolić, więc zadałem sobie trudny temat - Pragę - mówi. - Dlaczego trudny? Bo jeszcze nikt nigdy nie robił tam zdjęć. Fotoreporterzy nie jeździli na Pragę, bo nie było takiej potrzeby. W tych czasach chwalono się rzeczywistością, a nie pokazywano obdrapane mury, biednych ludzi, nędzę. A tam nic, tylko bieda - dodaje.

Na zdjęciu: Ulica Ząbkowska, niedaleko Targowa i ulica Brzeska i Bazar Różyckiego. Ząbkowska była w latach 70. wybrukowana kostką, jeździły po niej tramwaje. Była gwarna, pełna ludzi, handel wysypywał się na ulice. Była przedłużeniem Bazaru.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Fotograf nie może prowokować bohaterów swoich zdjęć

Nikt w dobie socrealizmu nie zamówiłby takich zdjęć od młodego szkolącego się dopiero fotografa. - Potrzebowałem szybkiej lekcji, Praga wydawała się idealna. Z tą szemraną dzielnicą nie rozstałem się przez kolejne pięć lat - opowiada.

- Jeździłem tam, robiłem zdjęcia, a potem szybko stamtąd uciekałem. Za długo swojej twarzy nie można było na Pradze pokazywać - dodaje Woropiński. Fotograf musiał wymyślić jakiś sposób, aby aparatem nie "prowokować" swoich bohaterów. - Gdybym miał tam normalnie robić zdjęcia, to bym nie przeżył. Więc jak sfotografować bazar pełen ludzi, którzy zdecydowanie nie życzą sobie, żeby robić im zdjęcia? Udawałem, że chcę sprzedać aparat. Podawałem jednak taką cenę, że tym, którzy mieli chrapkę na moje cenne narzędzie pracy, od razu miny rzedły. W ten sposób aparat na zawsze został przy mnie - opowiada.

Na zdjęciu: Strażnicy kolejkowi na ulicy Targowej. W czasach PRL strażnicy pełnili funkcję osób "zajmujących kolejkę". Obecnie mieści się tam Muzeum Pragi.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Za ile ten sprzęt?

Fotograf przyznaje, że kilka osób było zainteresowanych zakupem jego sprzętu. - Pytali się, skąd taka wygórowana cena? Mówiłem, że to pamiątka po babci. Nikt nie drążył tematu. Na Bazarze można było sprzedawać wszystko i za ile się chciało. Nawet, jeśli mieli mnie tam za głupka, to nikomu nigdy nie przyszłoby do głowy, żeby mnie stamtąd wyrzucić - śmieje się.

Jerzy Woropiński nigdy nie trzymał aparatu przy twarzy, a zawszy na brzuchu - robił zdjęcia z tzw. "biodra". - Długo ćwiczyłem tę metodę. Sprzęt nie był tak prosty jak dziś, nie było autofocusa, musiałem wyćwiczyć perspektywę, ustawianie głębi ostrości - opowiada.

Na zdjęciu: Ulica Targowa. Starsza kobieta przed apteką sprzedaje czosnek.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Jeden nieodpowiedni ruch

Woropińskiego na Pradze tolerowano, jak twierdzi fotograf - to wszystko zasługa jego osobowości. Co nie znaczy, że mógł on się tam czuć jak "swój". - W dzielnicy grasowały różne bandy złodziei, gdy szedłem tam po raz kolejny, już mniej więcej rozpoznawałem, kto jest kim. Kiedyś natknąłem się na takiego jednego mafiosa praskiego. Gdybym tylko mógł, z każdej strony bym go obfotografował. Ale się nie odważyłem. Wiedziałem, że jeśli wykonam jakiś niefortunny ruch, to już po mnie. Popatrzyłem na niego, on na mnie, udałem idiotę, że niby się rozglądam i poszedłem - opowiada fotograf.

Na zdjęciu: Wejście na Bazar Różyckiego. Sylwetka fotografa odbiła się w witrynie sklepowej. Na zdjęciu widać, jak fotograf wykonuje zdjęcie z tzw. "biodra".

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Nielegalny handel skradzionym towarem

Mężczyzna, jak twierdzi Woropiński, handlował skradzionym towarem. - Stał na skrzyżowaniu alejek i czekał. Po kilku chwilach zjawiały się jakieś drugorzędne złodziejaszki i przynosiły mu towar. Potem przychodził ktoś inny i zabierał, to co tamci przynieśli, ze sobą. A główny dowodzący stał i czekał na kolejną dostawę - opowiada fotograf.

Na zdjęciu: Tzw. Dom "Pod Sowami", jeden z najpiękniejszych domów na Pradze, na skrzyżowaniu ulicy Jagiellońskiej i Okrzei. Od niedawna kamienica przechodzi remont.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Jeśli się boisz, nie idź tam

Woropiński, wybierając się na Pragę, kierował się podstawową zasadą. - Jak się bałem, nie szedłem. Ludzie tam mieszkający, zwłaszcza ci z Bazaru, mieli nieprawdopodobny instynkt. Gdyby wyczuli, że się boję, rzuciliby się na mnie jak wilki. Człowiek promieniuje strachem. Jeśli się boisz, lepiej nie szarżować - opowiada.

Na zdjęciu: Wjazd do fabryki spirytusu, czyli dawnego Konesera. Dziś znajduje się tam Muzeum Polskiej Wódki.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Przypadkowi rozmówcy

Fotograf nie rozmawiał z bohaterami swoich zdjęć, choć, jak przyznaje, zdarzyło mu się zostać przez kogoś zaczepionym. - Niektórzy zapraszali mnie do siebie do mieszkania. Pomagałem im coś wnieść do środka i zostawałem, robiłem zdjęcia. Pozwalali mi na to. Fotoreporter musi być komunikatywny i wzbudzać zaufanie. Przede wszystkim jednak nie może ustawiać się ponad swoich bohaterów - opowiada Woropiński.

Na zdjęciu: Na Pradze wszystko można było kupić.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Prawdziwe oblicze Pragi

Jaka była ta Praga w latach 70.? - To była taka wyspa na morzu jeszcze większego dna. Przez wiele lat była dzielnicą funkcjonująca poza jakąkolwiek jurysdykcją policji. Gromadził się tam cały szemrany świat. Dopiero gdy włączono Pragę w granice miasta, policja zaczęła się nią interesować. Ale też nie za bardzo, dopiero gdy rzeczywiście wydarzyło się coś poważnego, jakieś morderstwo, itd., to interweniowała. Na Pragę nikt nie przyjeżdżał rozrabiać, to stamtąd różne bandy jeździły na drugą stronę miasta, grasowały, a potem wracały do siebie. I ten charakter dzielnicy wciąż tam pozostał. Odrobinę wypolerowały go działania milicji, ale mentalność mieszkających tam ludzi niewiele się zmieniła - opowiada.

Na zdjęciu: Odpoczywające starsze kobiety. Rejon Ząbkowskiej i Targowej. Takich obrazków było wiele. Wtedy na Pradze mieszkało bardzo dużo starszych osób. Były to czasy tuż po wojnie, podczas której wielu Polaków zginęło. Zostali starsi i dzieci.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Bez ludzi nie ma fotoreportażu

W albumie pojawiają się zdjęcia przedstawiające architekturę, budynki, ulice. Ale jak twierdzi Woropiński, fotoreportaż jest przede wszystkim o ludziach. - To oni tworzą atmosferę miasta. Bez nich fotoreportaż jest pusty i nic nie mówi o danym miejscu. Bazar jest na to najlepszym przykładem. Pozbawiony ludzi, to tylko sterta bud, gdzie śmierdzi, jest brudno, a wszędzie dziury, wypełniające się wodą w czasie deszczu - opowiada.

Na zdjęciu: Sytuacja na ulicy Jagiellońskiej. Kobieta ze zdjęcia nawet nie zauważyła, kiedy fotograf zrobił jej zdjęcie.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Nie można tylko ślizgać się po zdjęciach

Można oglądać zdjęcia tylko powierzchownie, zauważać te najbardziej oczywiste elementy, widzieć to, co jest. Ale, jak mówi fotograf, jeśli zatrzyma się chwilę dłużej na jednym zdjęciu i postara się zobaczyć to, co znajduje się poza kadrem, zacznie się poznawać całe tło życia mieszkańców danego miejsca i dostrzegać detale, które gdy po fotografiach zaledwie się "ślizga", pozostają niezauważone.

Na przykład to, że ludzie z Pragi w ogóle się nie uśmiechają. - Z dwóch tysięcy zdjęć, które zrobiłem na Pradze, mógłbym znaleźć może trzy, na których ktoś rzeczywiście się uśmiecha - mówi.

Na zdjęciu: Kolejka do komisu, przy wyjściu z Bazaru Różyckiego. Co kobiety miały, to sprzedawały, jak mówi fotograf.

Takich obrazków było wiele. Takich obrazków było wiele. Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Betonowy wielokąt

Albo to, jak toczyło się życie na praskich podwórkach. - Zdjęcia pokazują, że te praskie dzieci są niewolnikami swoich podwórek. Te podwórka są jak klatki, jedyna przestrzeń, w której dzieci stamtąd się wychowują. Nie znają innego życia, ich kontakt ze światem ogranicza się do tego betonowego wielokąta z trzepakiem w środku - dodaje.

Na zdjęciu: Jedno z podwórek na Pradze. Fotograf nie pamięta, gdzie dokładnie się znajdowało, wszystkie podwórka wyglądały podobnie. Były betonowe, klaustrofobiczne, fotograf mówi o nich - klatki.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Życie na Pradze to był dramat

Dla mieszkańców lewobrzeżnej Warszawy życie na Pradze to był dramat. Inaczej jednak postrzegali swoją egzystencję mieszkańcy szemranej dzielnicy. - To życie nie było ani ponure, ani kolorowe. Dla tych ludzi było po prostu normalne. Smutno i przygnębiająco robiło się wyłącznie wtedy, gdy zdarzyło się coś naprawdę dramatycznego, np. kogoś zabito. A tak, nędzne, ale zwyczajne życie. Innego nie znali. Po drugiej stronie Wisły za czasów PRL też nie było wesoło. Ale dopóki dostawało się papier toaletowy i czasem udawało się wystać w kolejce po mięso, to wszyscy byli szczęśliwi. Dopiero, jak zaczęli wyjeżdżać, to uświadomili sobie, że ich życie wiele nie różni się od tego po drugiej stronie Wisły. Że to po prostu samo dno - opowiada Woropiński.

Na zdjęciu: Ulica Ząbkowska.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Ludzi z Pragi nie można zmienić

Woropiński twierdzi, że Praga wciąż jest bardzo zanurzona w swoim charakterystycznym świecie. Uważa, że zabiegi ludzi z lewego brzegu Wisły, próbujący bratać ze sobą dwie całkiem odmienne od siebie grupy, nie przyniosą oczekiwanego rezultatu. - Oni zawsze dla mieszkańców Pragi będą obcymi. Będą tolerowani, ale nigdy się z nimi nie zintegrują. To całkiem inna mentalność. Może za kilka pokoleń się to zmieni, ale w najbliższym czasie - na pewno nie - mówi.

Na zdjęciu: Ulica Ząbkowska, niedaleko Bazaru Różyckiego.

Praga z lat 70. fotografia Praga z lat 70. fotografia Jerzy Woropiński - "Praga w Starej Fotografii"/ Wydawnictwo BOSZ

Każde zdjęcie to nauka

Spodobało ci się? Polub nas

Mimo że Woropiński nie polubił Pragi po swoim fotoreportażu, to jego wycieczki do szemranej dzielnicy okazały się przydatne. - Każde zdjęcie to nauka. Każda wyprawa, każdy reportaż to rozwój zawodowy. Ten temat Pragi i Bazaru przeleżał w moim archiwum w garażu kilka ładnych lat. W końcu te zdjęcia zyskały na znaczeniu, niewiele osób wie, jak wtedy wyglądała Praga, bo nikt się tam wolał nie zapuszczać. Cieszę się, że mogę pokazać je w albumie.

Na zdjęciu: Róg ulicy Ząbkowskiej i Brzeskiej. Widać sklep Bieliźniarz. Dziś nad tym miejscem górują wieżowce. - To niesamowite, że to część stolicy kraju, samego centrum Europy. Absolutna prowincja, jak mówi fotograf.

Więcej o:
Komentarze (41)
Stare zdjęcia Pragi. Praga Warszawa w latach 70. [ZDJĘCIA]
Zaloguj się
  • pivonka

    Oceniono 39 razy 39

    Nie są to lata 70-te, a sam początek lat 80-tych. Chyba, że zdjęcia są z różnych okresów.
    Samochody posiadają już nowe tablice rejestracyjne wprowadzone w 1976 roku, na zdjęciach widać już samochody osobowe FSO Polonez wprowadzone do produkcji w 1978 roku i co jest rozstrzygające, to na zdjęciu widoczny jest VW Golf I w wersji po liftingu z 1980 roku (ma już tzw. szeroką lampę).

  • bigmaciek

    Oceniono 40 razy 36

    Bez przesady. Chodziłem do Liceum im. Władysława IV w latach 1976-80. Te widoki znam na pamięć. Brawa dla autora za zdjęcia. Ale tekst mnie powala bo wynika z niego, że na Pradze mieszkali tylko jacyś odmieńcy czy rzezimieszki. Bez przesady. Ta część Pragi (Targowa, Ząbkowska, Brzeska i okolice) miała swój swoisty urok jaki ma każde większe miasto na świecie np Paryż.

  • wojtek37k

    Oceniono 35 razy 33

    Jestem mocno rozdarty, brawo za zdjęcia, ale komentarze są poniżej krytyki. Moj Ojciec miał sklep na Ząbkowskiej, moi dziadkowie mieszkali też na tej ulicy. Sam z rodzicami mieszkałem na bielanach .... piszę oczywiście o pierwszej połowie lat 70-tych. Nigdzie nie czułem się bezpieczniej, nigdzie nie spotkałem podobnej życzliwości od postronnych jak właśnie w tej okolicy.

  • markit44

    Oceniono 24 razy 22

    "Były to czasy tuż po wojnie, podczas której wielu Polaków zginęło. Zostali starsi i dzieci"
    Czyli przez 30 lat po wojnie na Pradze się nie rozmnażali? Chyba że 30_to latkowie nadal byli dziećmi jak to dzieje się obecnie.

  • asperamanka

    Oceniono 21 razy 21

    Sorry, ale pan fotograf pierdzieli jak potłuczony. Jakie „prawdziwe oblicze Pragi” i „włączenie Pragi w granice miasta”, bo przedtem Praga „była poza jurysdykcją policji”? To włączenie nastąpiło w XIX wieku. Jaki socrealizm w latach 70. XX wieku?

    Otóż informuję, że pan fotograf sobie po prostu dorabia bohaterską kartę. Jeździło się na Pragę. Na Różyca, do kina Praha, do PDT-u. Owszem, to był i jest substandard i były rejony, których lepiej było unikać, ale też byly zwykle okolice normalnych ludzi, zasiedlone przez kwaterunek. Jedna moja ciotka mieszkała na Ząbkowskiej bliżej rozwidlenia z Radzymińską, druga na Stalowej, i informuję ze nigdy tam nikogo z rodziny idącej w odwiedziny niczlego nie spotkało ani w dzień, ani w nocy. A to też była Praga.

  • logedout

    Oceniono 35 razy 21

    Jednocześnie te "oprychy" miały swój honor i niepisane prawa.
    W latach 50-tych ojciec mieszkał na Pradze u swojej siostry, a studiował na Mokotowie. Wracając wieczorem do domu drogę zastąpiło mu kilku młodzian z żądaniem oddania kurtki. Po chwili jeden z nich powiedział do kolegów - Zostawcie go, to swój.
    Dzisiejsi wyklęci obrobią nie tylko sąsiada, ale i własna rodzinę

  • michals-3

    Oceniono 19 razy 19

    Fajne zdjęcia, ale te komentarze to stek bzdur.

  • tetradrachma

    Oceniono 17 razy 17

    Ja, mieszkałem na Żoliborzu, tym bliżej Cytadeli, a miałem dziewczyne, co mieszkała w akademiku.... "na Kicu". Chodzilismy do kina "1 Maj" i nie zdarzyło sie, aby ktokolwiek (bez obrazy) z "tubylców" kiedykolwiek nas zaczepił. Raz, jakis menel poprosił "masz papirosa", a drugi "zostaw go to..... STUDENT" !

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX